معرفی کتاب کلیدهای پرورش خلاقیت هنری در کودکان و نوجوانان

معرفی کتاب کلیدهای پرورش خلاقیت هنری در کودکان و نوجوانان

هنر ذاتا با خلاقیت پیوند خورده است. خلاقیت نیز یکی از مهم‌ترین عوامل موفقیت افراد، سازمان‌ها و فرهنگ‌هاست. حقیقت این است که هنر بسیار حیاتی است و اگر کودکان به فعالیت‌های عملی هنری بپردازند در همه رشته‌های دیگر موفق‌تر خواهند بود. مسیر رسیدن به زندگی پر از هنر فقط به ذهنی باز، چند ابزار ساده، کمی آمادگی و یک رویکرد اکتشافی نیاز دارد.

برای کمک به فرزندتان در کشف لذت و چالش انجام کارهای هنری، نیازی نیست که یک هنرمند یا یک معلم باشید. کتاب کلیدهای پرورش خلاقیت هنری در کودکان و نوجوانان، راهنمای روشن و آموزنده ده‌ها پروژه هنری است که برای گروه سنی ۲ تا ۵ و ۶ تا ۱۰ سال طراحی شده است. این پروژه‌های هنری با حداقل نیاز به نظارت والدین انجام می‌شود. در ادامه با این کتاب بیشتر آشنا می‌شوید.

درباره کتاب کلیدهای پرورش خلاقیت هنری در کودکان و نوجوانان

در کتاب کلیدهای پرورش خلاقیت هنری در کودکان و نوجوانان به شما کمک می‌شود که چگونه با رعایت یک سری اصول کلی بتوانید به فرزندشان در انجام کارهای هنری و در نتیجه تقویت خلاقیت او کمک کنید. در این کتاب علاوه بر مطرح کردن ضرورت توجه به خلاقیت در کودکان و نوجوانان، توضیح داده می‌شود که به منظور تشویق کودک برای انجام کارهای هنری، لازم است رفتار کلی والدین با فرزندانشان چگونه باشد. پیشنهاد می‌کنیم در این مورد مقاله اهمیت آموزش هنر به کودکان را نیز مطالعه کنید.

علاوه بر این، نویسندگان این کتار، حوزه‌های مختلف هنر و اهمیت آن‌ها برای کودکان را مطرح می‌کنند. سپس تمریناتی را مرتبط با هر کدام از این حوزه‌های هنری معرفی می‌کنند. همچنین، سن مناسب برای هر تمرین ارائه می‌شود و این، کار را برای والدین آسان‌تر می‌سازد. همچنین ابزارهای لازم و نحوه انجام هر تمرین نیز مطرح شده است.

درباره نویسنده‌ها

سالی وارنر یکی از نویسنده‌های کتاب کلیدهای پرورش خلاقیت هنری در کودکان و نوجوانان است. او نویسنده داستان‌هایی برای کودکان و بزرگسالان و کتاب‌هایی در مورد خلاقیت است. سالی وارنر در نیویورک متولد شد و از هشت سالگی که خانواده‌اش به کالیفرنیا نقل مکان کردند در این شهر زندگی می‌کند. او مدرک هنرهای زیبای خود را از موسسه هنری اوتیس در لس آنجلس دریافت کرد. برخی از کتاب‌های دیگر سالی وارنر عبارت‌اند از تشویق هنرمند درون خودتان، ایجاد فضایی برای هنر، مجموعه کتاب‌های اما و مجموعه کتاب‌های الی.

سوزان استرایکر، دیگر نویسنده کتاب، مدرس هنر و نویسنده پرفروش‌ترین مجموعه کتاب ضد رنگ‌آمیزی است که بیش از یک میلیون بار تجدید چاپ شده‌اند. این کتاب‌ها برای تحریک خلاقیت و تشویق به حل مسئله و تفکر انتقادی در کودکان طراحی شده‌اند. سوزان استرایکر سال‌ها در زمینه آموزش هنر به کودکان خردسال و آموختن روش‌های آموزش هنر به دانشجویان دانشگاه فعالیت داشته است.

سرفصل‌های کتاب کلیدهای پرورش خلاقیت هنری در کودکان و نوجوانان

در این کتاب پس از مطرح شدن سخن ناشر و پیشگفتار، ۱۴ فصل مطرح شده‌اند که در ادامه به این سرفصل‌ها اشاره شده است.

  1. چگونه خلاقیت را در کودک تقویت کنیم
  2. طراحی
  3. فعالیت‌های طراحی- کودکان ۲ تا ۵ ساله
  4. فعالیت‌های طراحی- کودکان ۶ تا ۱۰ ساله
  5. نقاشی
  6. چاپ
  7. کاغذ
  8. هنر کار با نخ
  9. پیکره‌سازی
  10. پیکره‌سازی برای کودکان ۲ تا ۵ ساله
  11. پیکره‌سازی برای کودکان ۶ تا ۱۰ سال
  12. کشف رنگ
  13. کشف شکل‌ها و مفاهیم هنری
  14. جشن تولد و فعالیت‌های گروهی

بخش‌هایی از کتاب

«ما می‌خواهیم موضوعات مختلف را تفکیک کنیم و به هنر به عنوان پدیده‌ای کاملا مجزا از نوشتن و ریاضیات فکر کنیم. بچه‌ها در حالی که با مواد هنری کار می‌کنند، قطعه گلی را به یک مدل اضافه می‌کنند، از آن جدا می‌کنند یا سعی می‌کنند با جابجایی قطعه‌ای تناسب شکل‌ها را برقرار سازند، واقعیت‌های ریاضی و علمی را می‌آموزند. کودکی که از سنین پایین در معرض فعالیت‌های مثبت خلاقانه هنری است و اجازه دارد آزادانه و به طور طبیعی رشد کند (در حالی که بزرگسالان به جای نشان دادن مسیر، مشوق او هستند)، در زمان مناسب به راحتی شروع به نوشتن می‌کند و از هنر همچنان به عنوان ابزار بیان شخصی استفاده خواهد کرد». (صفحه ۲۰)

«روی یک تکه کاغذ غیرقابل استفاده به کودک نشان دهید که رنگ‌ها چگونه ترکیب می‌شوند. مقدار زیادی از رنگ آبی روی کاغذ بگذارید. سپس مقدار زیادی رنگ زرد به آن اضافه کنید. رنگ سبز به دست می‌آید. کودکتان ممکن است طراحی کند یا فقط رنگ‌ها را با هم ترکیب کند که شما دوست ندارید اما سعی نکنید به او بگویید که رنگ‌های ترکیبی بهتری ایجاد کند. تا جایی که می‌توانید به سوال‌های او در مورد رنگ‌ها پاسخ دهید». (صفحه ۱۹۵)

«برخی از مربیان بچه‌ها را تشویق می‌کنند خمیر را با قیچی ببرند. این کار به قیچی لطمه می‌زند. به علاوه بهتر است بچه‌ها کاربرد هر ابزار را یاد بگیرند. در این صورت گیج نمی‌شوند. سعی کنید ابزارهای مختلف و کوچک بازی با خمیر را نخرید. کار این ابزارها بسیار خاص است و بچه‌ها هنگام بازی با آن‌ها نیاز به راهنمایی ندارند! بدون این ابزارهای فریبنده، کار هم ارزان‌تر و هم باارزش‌تر و لذت‌بخش‌تر است. به علاوه، کودک می‌تواند موفقیت خود را در آن بیازماید. پس بگذارید فرزندتان از کار خود لذت ببرد.» (صفحه ۳۷۲)

همان‌طور که مطرح شد خلاقیت می‌تواند به موفقیت کودکان در هر زمینه‌ای کمک کند. یکی از ابزارهای بسیار مفید برای تقویت خلاقیت کودکان، تشویق انجام کارهای هنری در آن‌هاست. اگر می‌خواهید فرزند خلاقی داشته باشید و به او کمک کنید که فعالیت‌های هنری داشته باشد بهتر است این کار را هر چه زودتر شروع کنید و در این مسیر از کتاب کلیدهای پرورش خلاقیت هنری در کودکان و نوجوانان کمک بگیرید.

اضطراب جدایی در کودکان چیست، چه نشانه‌هایی دارد و چگونه درمان می‌شود؟

اضطراب جدایی در کودکان چیست، چه نشانه‌هایی دارد و چگونه درمان می‌شود؟

اضطراب جدایی در کودکان به عنوان ترس از دوری از مراقبان اصلی تعریف می‌شود. رایج‌ترین روش کودکان برای نشان دادن این ترس، قشقرق به پا کردن و چسبندگی است. اضطراب جدایی مرحله‌ای سالم و طبیعی از رشد کودک در سنین ۸ تا ۱۴ ماهگی است. از سوی دیگر، اختلال اضطراب جدایی زمانی تشخیص داده می‌شود که کودک خارج از این مرحله طبیعی، علائم اضطراب جدایی را بروز می‌دهد.

مطالعات نشان می‌دهند که سه تا چهار درصد کودکان به اختلال اضطراب جدایی دچار هستند. احتمال ابتلای این کودکان به مشکلات دیگر سلامت روان نیز بالاتر است. حدود یک سوم کودکان مبتلا به اختلال اضطراب جدایی در بزرگسالی تشخیص یک مشکل سلامت روان را دریافت می‌کنند. در ادامه با این موضوع بیشتر آشنا می‌شوید.

نشانه‌های اضطراب جدایی در کودکان

علائم اضطراب جدایی زمانی اتفاق می‌افتد که کودک از والدین یا مراقبانش جدا شود. ترس از جدایی می‌تواند منجر به رفتارهای مرتبط با اضطراب شود. برخی از معمول‌ترین رفتارهای این کودکان عبارت‌اند از:

  • چسبیدن به والدین
  • گریه شدید
  • امتناع از انجام کارهایی که نیاز به جدایی از والدین دارند
  • مشکلات جسمی مانند سردرد و استفراغ
  • قشقرق‌های هیجانی و خشونت
  • امتناع از رفتن به مدرسه
  • عملکرد ضعیف در مدرسه
  • عدم تعامل سالم با کودکان دیگر
  • خودداری از تنها خوابیدن
  • کابوس دیدن

نشانه‌های اضطراب جدایی در کودکان

تفاوت اضطراب جدایی و اختلال اضطراب جدایی

هنگامی که شما یا سایر مراقبان فرزندتان، دور از دید نوزاد باشید، او احتمالا میزانی از اضطراب جدایی را تجربه خواهد کرد. این یک مسئله طبیعی از رشد کودکان است و معمولا در هشت ماهگی شروع می‌شود و تا دوسالگی کودک ادامه دارد. از دید یک نوزاد، وقتی شما از دید او خارج می‌شوید یعنی برای همیشه از بین رفته‌اید. کم‌کم که نوزاد بزرگتر می‌شود از طریق تجربه یاد می‌گیرد که شما بازخواهید گشت و در نتیجه جدایی برای او آسان‌تر می‌شود.

از سوی دیگر، طبیعی است که برخی از کودکان بزرگتر به ویژه آن‌هایی که خجالتی هستند دوست نداشته باشند والدینشان را ترک کنند. با این حال، معمولا در این موقعیت، یک والد می‌تواند فرزندش را به سمت شرکت در کارهای گروهی هدایت کند. کودکان بالای دو سالی که به این تغییر مسیر پاسخ نمی‌دهند یا علائم شدید را نشان می‌دهند، ممکن است دچار اختلال اضطراب جدایی باشند. اختلال اضطراب جدایی در کودکان شامل علائم زیر است.

  • اصطراب جدایی نامتناسب با سن در کودکان بزرگتر
  • ترس یا نگرانی بیش از حد از اینکه اتفاقی برای والدین بیفتد
  • امتناع از شرکت در فعالیت‌هایی که مستلزم جدایی هستند و همچنین گریه‌های تسلی‌ناپذیر در مدت زمان جدایی
  • سردرد
  • ناراحتی معده

اختلال اضطراب جدایی در کودکان زمانی تشخیص داده می‌شود که علائم آنقدر شدید باشند که حداقل چهار هفته در عملکرد روزانه کودک تداخل ایجاد کند. همچنین زمانی که کودک به دلیل اجتناب از جدایی، مسائل مهم در زندگی‌اش مثل مدرسه و شرکت در فعالیت‌های اجتماعی را از دست بدهد، تشخیص اختلال اضطراب جدایی به او داده می‌شود.

اختلال اضطراب جدایی در کودکان

ارتباط اضطراب جدایی با افسردگی

یک مطالعات نشان داد که حدود ۷۵ درصد از کودکان مبتلا به اختلال اضطراب جدایی تا سن ۳۲ سالگی به افسردگی مبتلا شده‌اند. اگرچه این مطالعه ثابت نکرده است که اختلال اضطراب جدایی، علت افسردگی در این افراد است، اما ارتباط میان این دو اختلال بسیار قابل توجه است. اختلال اضطراب جدایی در کودکان و افسردگی علائم مشترک بسیار زیادی دارند. چسبیدن به والدین، امتناع از رفتن به مدرسه و پرهیز از فعالیت‌های اجتماعی، نگرانی از اینکه ممکن است صدمه ای به خود یا والدین وارد شود و شکایت‌های مبهم جسمی مانند سردرد، دل‌درد و درد عمومی از علائم رایج هر دو اختلال است.

از سوی دیگر، یافته‌های تحقیق نشان نمی‌دهند همه کودکان مبتلا به اختلال اضطراب جدایی دچار افسردگی می‌شوند. همچنین این موضوع را مطرح نمی‌کند که چرا چنین تعداد زیادی از کودکان مبتلا به اختلال اضطراب جدایی دچار افسردگی هستند. با این حال، با توجه به یافته‌ها برای والدین و روانشناس‌ها مهم است که مراقب علائم افسردگی در کودکان مبتلا به اختلال اضطراب جدایی باشند.

عوامل خطر اضطراب جدایی در کودکان

اگرچه متخصصان، علل اصلی اختلال اضطراب جدایی در کودکان را شناسایی نکرده‌اند، چندین عامل خطر وجود دارند که می‌توانند در ابتلای کودک به این اختلال نقش داشته باشند. اختلال اضطراب جدایی بیشتر در کودکانی مشاهده می‌شود که:

  • سابقه خانوادگی اضطراب یا افسردگی دارند
  • شخصیت آن‌ها خجالتی و ترسو است
  • در وضعیت اقتصادی اجتماعی پایین قرار دارند
  • والدین هلیکوپتری دارند
  • والدین آن‌ها تعامل مناسبی با آن‌ها ندارند
  • در ارتباط با همسالان خود با مشکل روبرو هستند

اختلال اضطراب جدایی می‌تواند در نتیجه وقایع استرس‌زای زندگی نیز رخ دهند، از جمله:

  • نقل مکان به خانه‌ای جدید
  • عوض شدن مدرسه
  • طلاق والدین
  • مرگ یکی از اعضای نزدیک خانواده

عوامل خطر اضطراب جدایی در کودکان

درمان اختلال اضطراب جدایی

در حالی که اضطراب جدایی متناسب با رشد کودکان نیاز به درمان ندارد، اختلال اضطراب جدایی ممکن است نیاز به مداخله حرفه‌ای توسط یک روانشناس و روانپزشک داشته باشد. در ادامه به روش‌های درمانی اختلال اضطراب جدایی در کودکان اشاره شده است.

روان‌درمانی

چندین روش روان‌درمانی معمول برای اختلال اضطراب جدایی وجود دارد. لازم است بدانید که اگر هرچه زودتر برای درمان فرزندتان اقدام کنید و از متخصص کمک بگیرید، احتمال نتیجه مثبت درمان نیز افزایش پیدا خواهد کرد. در ادامه به سه روش روان‌درمانی برای اختلال اضطراب جدایی پرداخته شده است.

درمان شناختی رفتاری (CBT)

این درمان، درمان اصلی اختلال اضطراب جدایی است. از طریق CBT کودکان می‌آموزند که چگونه احساسات و پاسخ‌های جسمی ناشی از افکار اضطراب‌آمیز را تشخیص دهند. کودکان یاد می‌گیرند که عوامل محرک و الگوهای فکری که باعث احساسات اضطرابی آن‌ها می‌شوند را شناسایی کنند. همچنین آن‌ها از طریق روش‌های مختلف یاد می‌گیرند که چگونه با این افکار و احساسات اضطرابی روبرو شوند و با آن‌ها مقابله کنند.

خانواده‌درمانی

درگیر کردن والدین و سایر اعضای خانواده در درمان کودک می‌تواند منجر به بهبود نتایج درمانی شود. در خانواده درمانی، والدین و خواهر و برادرها می‌توانند روش‌های جدیدی را برای تعامل با کودک بیاموزند و الگوهای رفتاری نامناسب را کنار بگذارند. آن‌ها همچنین می‌توانند استراتژی‌های مفیدی را برای کمک به کودک در هنگام افزایش اضطراب بیاموزند.

بازی‌درمانی

برای کودکان خردسال ارتباط دادن افکار، احساسات و رفتار بسیار دشوار است. به همین دلیل، بازی‌درمانی گزینه بهتری برای درمان اختلال اضطراب جدایی در کودکان خردسال است. در این درمان، کودک از طریق بازی احساساتش را ابراز و پردازش می‌کند و یاد می‌گیرد که چگونه با آن‌ها مقابله کند.

دارودرمانی

اگر روان‌درمانی کافی نباشد یا اگر فرزند شما به یک اختلال همزمان مثل افسردگی مبتلا باشد دارودرمانی ضروری است. یک داروی ضد افسردگی مانند مهارکننده انتخابی جذب مجدد سروتونین (SSRI) یا داروی ضد اضطراب ممکن است برای کمک به کودک در مدیریت علائم شدید اختلال اضطراب جدایی موثر باشد.

درمان اضطراب جدایی در کودکان

والدین چه کارهایی می‌توانند انجام دهند؟

اگر کودک شما دچار اختلال اضطراب جدایی است مراقب علائم افسردگی نیز در او باشید. برخی از این علائم عبارت‌اند از گریه بدون دلیل، احساس عدم درک شدن، گوشه‌گیری از خانواده و همسالان، از دست دادن علاقه به مواردی که قبلا دوست داشته است، مشکلات خواب، تغییر اشتها و وزن، مشکل در تمرکز و تصمیم‌گیری و افکار یا اقدامات مرتبط با خودآزاری. در ادامه به اقداماتی اشاره می‌کنیم که می‌توانید برای اختلال اضطراب جدایی در فرزندتان انجام بدهید.

با فرزندتان صحبت کنید

سعی کنید با کودک خود در سطحی متناسب با سن او صحبت کنید. سعی کنید این مسئله را متوجه شوید که که او از چه چیزی می‌ترسد و چرا نمی‌خواهد از شما جدا شود. آنچه می‌شنوید ممکن است شما را متعجب کند. ممکن است کودک شما شکایت ساده‌ای داشته باشد که به‌راحتی می‌توانید آن را برطرف کنید. اگر مسئله جدی‌تر بود (برای مثال، او نگران باشد که دیگر شما را نخواهد دید) لازم است از یک روانشناس کودک کمک بگیرید.

از سوی دیگر، یک اتفاق غم‌انگیز که به تازگی رخ داده باشد مانند زلزله یا مرگ یکی از عزیزان، ممکن است برای مدتی، احساس امنیت فرزندتان مختل کند. در این موقعیت، لازم است به فرزندتان کمک کنید که احساسات خود را در مورد واقعه رخ‌داده ابراز کند. همچنین برخی از توجهات اضافی به کودک ممکن است اضطراب او را کاهش دهد. در این مورد مطالعه مقاله آموزش ابراز احساسات به کودکان نیز می‌تواند برای شما مفید باشد.

فرزندتان را آماده کنید

فرزندتان را برای رویدادی که در آینده اتفاق می‌افتد و همچنین برای جدایی آماده کنید. وقتی در این مورد برای او توضیح دهید که چه اتفاقی خواهد افتاد، چه کسی آنجا خواهد بود، چه مدت از شما دور می‌شود و چگونه می‌تواند به شما دسترسی پیدا کند، ممکن است به کودک کمک کند که جدایی برای او راحت‌تر باشد.

اگر به نظر نمی‌رسد که تلاش‌ها، حمایت‌ها و دلسوزی‌های شما به کاهش اضطراب جدایی کودک حتی در جدایی‌های کوتاه‌مدت کمک کنند، لازم است به روانشناس کودک مراجعه کنید. اگر در فرزندتان علائم افسردگی مشاهده کردید مهم است که به دنبال کمک باشید. افسردگی با پیامدهای جدی کوتاه‌مدت و بلندمدت مانند عزت نفس ضعیف، عملکرد تحصیلی ضعیف، سو مصرف مواد و افکار و رفتار خودکشی همراه است.

اضطراب جدایی در کودکان

سایر روش‌ها

راهکارهای متعددی وجود دارند که والدین با استفاده از آن‌ها می‌توانند به کاهش اضطراب فرزندشان در هنگام جدایی کمک کنند. حمایت والدین نقشی اساسی در درمان اختلال اضطراب جدایی کودکان دارد که در این مورد انجام راهکارهای زیر کمک‌کننده است.

  • برای اینکه به فرزندتان کمک کنید راحت‌تر با جدایی برای مدرسه رفتن کنار بیاید از صبح، برنامه‌ای را تنظیم کنید. برای مثال، زودتر به مدرسه بروید، قبل از اینکه کودکان دیگر برسند مانند دستیار معلم برای فرزندتان باشید و با او در حیاط مدرسه کمی ورزش یا بازی کنید.
  • فهرستی از افکار مثبت را برای فرزندتان تنظیم کنید تا بتواند آن‌ها را جایگزین افکار منفی کند (می‌توانید این فهرست را در کوله‌پشتی کودک قرار دهید تا او آن‌ها را دائما ببیند).
  • از برنامه‌ریزی بیش از حد برای فرزندتان خودداری کنید. بر روی زمان بازی، اوقات فراغت و عادات خواب سالم کودک تمرکز کنید.
  • با فرزندتان همدلی کنید و پیشرفت‌های او را تشویق کنید.

در نهایت، به یاد داشته باشید که فرزندتان ممکن است در موقعیت‌هایی مانند استرس قابل توجه یا رخ دادن یا اتفاق غم‌انگیز به عشق و توجه بیشتر شما نیاز داشته باشد. با این حال، با توجه به میزان بالای افسردگی در کودکان مبتلا به اختلال اضطراب جدایی، اگر در مورد شرایط فرزندتان نگران هستید لازم است با یک روانشناس کودک صحبت کنید.

معرفی کتاب کلیدهای پرورش مهارت دوست یابی در کودکان و نوجوانان

معرفی کتاب کلیدهای پرورش مهارت دوست یابی در کودکان و نوجوانان

آیا آرزوی شما این است که فرزندتان دوستان بیشتری داشته باشد یا دوستانی که دارد را حفظ کند؟ آیا زورگویی، مزاحمت، قلدری در مدرسه یا قلدری در فضای مجازی برای کودکتان تبدیل به یک مشکل شده است؟ کتاب کلیدهای پرورش مهارت دوست یابی در کودکان و نوجوانان برای حل این مشکلات و تقویت مهارت‌های اجتماعی فرزندتان نوشته شده است. در ادامه با این کتاب بیشتر آشنا می‌شوید.

درباره کتاب کلیدهای پرورش مهارت دوست یابی در کودکان و نوجوانان

کتاب کلیدهای پرورش مهارت دوست یابی در کودکان و نوجوانان بر اساس نظرسنجی از پنج هزار معلم و والدین نوشته شده است. به این صورت که پس از این نظرسنجی، ۲۴ مهارت اجتماعی ضروری برای کودکان شناسایی شده و در کتاب نحوه آموزش آن‌ها به کودکان به صورت عملی توضیح داده شده است. مطالعه این کتاب می‌تواند در کمک والدین به فرزندان خود برای مسائلی مثل دوست‌یابی، حفظ روابط دوستی و رهایی از فشار همسالان موثر باشد. پیشنهاد می‌کنیم مقاله مهارت ارتباط موثر در کودکان را نیز مطالعه کنید.

دکتر میشل بُربا در آغاز به این مسئله می‌پردازد که چرا دوستی‌ها در دوران کودکی و نوجوانی اهمیت زیادی دارند و سپس به بحران دوستی‌ها در دنیای امروزی اشاره می‌کند. پس از این موارد نحوه آموزش مهارت‌های اجتماعی ضروری به کودکان و نحوه برخورد با مشکلات متعددی که کودکان و نوجوانان در دوستی‌های خود تجربه می‌کنند، توضیح داده شده‌اند. نکته‌ای که می‌تواند در مورد این کتاب برای والدین جذاب باشد، این است که در آموزش‌ها، تمرینات بسیار جالبی معرفی شده‌اند که والدین می‌توانند آن‌ها را با فرزندان خود انجام دهند.

درباره نویسنده

دکتر میشل بربا، روانشناس تربیتی مشهور و متخصص در مسائل والدین، قلدری و رشد شخصیت است. هدف او از این کار، کمک به تقویت شخصیت و انعطاف‌پذیری کودکان، ایجاد خانواده‌هایی مستحکم، ایجاد فرهنگی دلسوزانه و عادلانه در مدرسه و کاهش خشونت‌ها علیه همسالان است. راهنمایی‌های عملی و مبتنی بر پژوهش او در نتیجه کار با بیش از یک میلیون والد و معلم در سراسر جهان به دست آمده است.

کتاب‌های میشل بربا باعث شده است که او جوایز متعددی دریافت کند و ۲۲ کتاب او به ۱۴ زبان مختلف ترجمه شود. دکتر میشل بربا، یکی از چهره‌های شناخته شده در زمینه رشد کودکی است و در برنامه‌های تلویزیون متعددی در آمریکا حضور داشته است. صحبت‌های او در تدکس حدود ۱۵ هزار بازدید به دست آورده است. در حال حاضر دکتر میشل بربا به همراه همسر و سه پسرش در کالیفرنیا زندگی می‌کند.

سرفصل‌های کتاب کلیدهای پرورش مهارت دوست یابی در کودکان و نوجوانان

کتاب کلیدهای پرورش مهارت دوست یابی در کودکان و نوجوانان در سه بخش نوشته شده است که پس از سخن ناشر و مطرح شدن این سه بخش به مطلبی نیز با عنوان دعوت به مهمانی پرداخته شده است. در ادامه با بخش‌های کتاب بیشتر آشنا می‌شوید.

  • بخش اول: چرا دوستان تا این اندازه برای فرزندتان اهمیت دارند؟
  • بخش دوم: دوستی از خانه آغاز می‌شود.
  • بخش سوم: ۲۴ مسئله مهم دوستی و راه حل آن‌ها
  1. مشاجره
  2. دوستان بد
  3. سابقه بد
  4. ریاست‌طلب
  5. مورد زورگویی و سوء استفاده قرار گرفتن
  6. دار و دسته
  7. بی‌توجهی
  8. متفاوت
  9. سهیم نکردن
  10. دعوا
  11. شایعه‌پراکنی
  12. تندخو
  13. بی‌عاطفه
  14. حسود و دلخور
  15. طردشده
  16. تازه‌وارد
  17. فشار همسالان
  18. خجالتی
  19. خواهر و برادرها
  20. خبرچینی
  21. مورد تمسخر واقع شده
  22. بگو مگو کردن و قطع دوستی
  23. بیش از حد رقابت‌جو
  24. بیش از حد حساس
  • دعوت به مهمانی

بخش‌هایی از کتاب

«یکی از بهترین روش‌های کمک به فرزندتان برای ایجاد دوستی و حفظ آن، تشویق فعالیت‌ها و رویدادهایی در خانه است. در نهایت، دوستی در خانه شروع می‌شود. قرار بازی در خانه با دوستان فرصتی عالی است تا دوستان فرزندانتان و والدین آن‌ها را بشناسید و رفتار فرزندتان را با دیگر بچه‌ها نظارت کنید تا بهتر بتوانید برخورد اجتماعی او را بهبود ببخشید. همچنین، این کار روشی عالی برای فرزندتان است تا مهارت‌های دوست‌یابی را فراگیرد. علاوه بر آن، چیزی بهتر از این نیست که صدای خنده، زمزمه‌های رمزگونه و شادی را در خانه بشنوید.» (صفحه ۵۷)

«نقش‌های خانواده را چرخشی کنید. یک روش برای کمک به فرزندتان در جهت درک ارزش سهیم کردن، یافتن فرصت‌هایی برای چرخش نقش‌های مختلف خانوادگی و امتیازات است. به گونه‌ای که هریک از اعضاء خانواده به نوبت آن نقش یا امتیاز را داشته باشند. موارد نمونه می‌توانند انجام چرخشی کارهای خانه: انتخاب برنامه‌های تلویزیونی، فیلیم، سی‌دی، پیک‌نیک خانوادگی، دسر یا حتی نشستن در صندلی جلوی اتومبیل باشد. اگر جلسات خانوادگی دارید برای رئیس جلسه، اعضای مجلس، طراح جلسه و منشی، نقش‌های چرخشی داشته باشید.» (صفحه ۲۸۵)

«دیدن کودکی خجالتی، ترسو یا مردد می‌تواند دردناک باشد. این بچه‌ها وابسته هستند، به نظر ناراحت یا گرفته می‌آیند، گریه می‌کنند یا به والدینشان می‌چسبند.در نتیجه، آن‌ها اوقاتی شاد ندارند و زندگی را آن‌گونه که باید تجربه نمی‌کنند. چنانچه به آن‌ها کمک نکنید که کاری در این جهت انجام دهند ناتوانی در پیوستن به یک گروه و ایجاد دوستی‌های جدید در بقیه عمر آن‌ها را گرفتار خواهد کرد. اگر فرزندتان خجالتی است این احتمال وجود دارد که شخصیت او بیشتر درونگرا و حساس است. این به آن معنا نیست که او را تبدیل به فردی برونگرا کنیم.» (صفحه ۴۴۶)

همانطور که مطرح شد کتاب کلیدهای پرورش مهارت دوست یابی در کودکان و نوجوانان، یک راهنمای گام به گام برای مشکلاتی است که امروزه بسیاری از والدین و کودکان با آن‌ها روبرو می‌شوند. اگر شما با مسائلی مانند نحوه دوست‌یابی و نگهداری دوستان، غلبه بر قلدری، خشونت، فشار همسالان و سایر مشکلات اجتماعی در فرزندتان روبرو هستید پیشنهاد می‌کنیم این کتاب را مطالعه و از تمرینات عملی آن استفاده کنید.

 

۱۰ راه برای افزایش خودآگاهی در کودکان

۱۰ راه برای افزایش خودآگاهی در کودکان

مطمئنا از خودآگاهی به عنوانی مهارتی مهم هم در بزرگسالان و هم در کودکان نکات زیادی را شنیده‌اید. خودآگاهی به معنای توانایی هشیاری نسبت به احساسات، افکار و اقدامات خود است. همچنین بدین معنی است که متوجه شوید چگونه عملکرد شما بر خودتان و دیگران تاثیر می‌گذارد. احتمالا بزرگسالان زیادی را دیده‌اید که خودآگاهی زیادی ندارند. بنابراین این سوال به ذهنتان می‌رسد که چگونه باید انتظار داشته باشیم خودآگاهی در کودکان وجود داشته باشد؟

پاسخ ساده است: خودآگاهی برای افراد در هر سنی که باشند مهم است. این مهارت به ما کمک می‌کند که در خانه، مدرسه، محل کار و روابط با افراد دیگر پیشرفت کنیم. حتی سازمان جهانی بهداشت از این مهارت به عنوان یکی از ۱۰ مهارت اصلی زندگی نام برده است. در ادامه در مورد خودآگاهی در کودکان بیشتر می‌آموزید.

خودآگاهی در کودکان چگونه شکل می‌گیرد؟

خودآگاهی به صورت ناگهانی رشد نمی‌کند. این امر به مرور زمان اتفاق می‌افتد و فرایند آن زمانی شکل می‌گیرد که کودکان می‌توانند احساسات، نقاط قوت و ضعف خود و همچنین علاقه‌مندی‌های خود را بشناسند. خودآگاهی در کودکان دو نوع است:

  • خودآگاهی خصوصی وقتی است که بچه‌ها از نکته‌ای در مورد خود آگاه باشند که دیگران زا آن آگاه نباشند. برای مثال، برخی از کودکان وقتی پای تخته می‌روند دچار دل‌آشوبه می‌شوند. اینکه کودک بداند در آن لحظه مضطرب است به معنای خودآگاهی خصوصی است و افراد دیگر نمی‌توانند متوجه این مسئله شوند.
  • خودآگاهی عمومی زمانی اتفاق می‌افتد که بچه‌ها از چگونگی دیده شدن خود توسط دیگران آگاه هستند. این نوع خودآگاهی دیرتر ایجاد می‌شود زیرا در این حالت، بچه‌ها باید درک کنند که دیگران فکرها، احساسات و دیدگاه‌هایی متفاوت از آن‌ها دارند. به این امر تئوری ذهن گفته می‌شود که تا پنج سالگی در کودکان شکل نمی‌گیرد.

خودآگاهی خصوصی و عمومی همراه یکدیگر هستند. آن‌ها به کودک کمک می‌کنند که آنچه او در مورد خودش فکر می‌کند یا احساس می‌کند و در واقع آنگونه که خودش را می‌بیند لزوما بدین معنا نیست که دیگران نیز او را همانگونه ببینند.

شکل‌گیری خودآگاهی در کودکان

چرا خودآگاهی در کودکان مهم است؟

وقتی کودکان خودشان را بهتر درک می‌کنند بالا رفتن عزت نفس در آن‌ها راحت‌تر اتفاق می‌افتد. این امر برای ارتباط برقرار کردن کودکان با همسالان و دوستیابی اهمیت بسیار زیادی دارد. خودآگاهی به بچه‌ها کمک می‌کند که نقاط ضعف و قوت خود را ببینند و همچنین بدانند چه زمانی باید از خود در مقابل دیگران حمایت کنند. لازم به ذکر است خواندن کتاب این کار را خوب بلدم برای کودک می‌تواند در این زمینه مفید باشد.

کودکانی که خودآگاهی بالاتری دارند بهتر بر کارهای خود نظارت می‌کنند. این بدان معناست که آن‌ها می‌توانند برنامه‌های خود را دنبال کنند و بدانند چه کارهایی در این مسیر موثر و چه کارهایی بی‌تاثیر است. وقتی کودکان، مهارت خودآگاهی بالایی دارند:

  • نقاط قوت و چالش‌های خود را می‌شناسند.
  • می‌توانند متوجه شوند که برای انجام یک تکلیف، چه کارهایی باید انجام دهند.
  • می‌توانند احساسات را درک کنند و در مورد آن‌ها صحبت کنند.
  • در انجام تکالیف مدرسه، متوجه اشتباهات می‌شوند و آن‌ها را اصلاح می‌کنند.
  • نیازها و احساسات دیگران را می‌شناسند.
  • از ذهنیت رشد برخوردارند.
  • تاب‌آوری بالایی دارند و سعی می‌کنند از اشتباهات خود درس بگیرند.

اهمیت خودآگاهی در کودکان

چگونه می‌توان خودآگاهی در کودکان را افزایش داد؟

روانشناسان به دلیل نقش بسیار موثر خودآگاهی در یافتن معنا از تجربیات زندگی، این مهارت را یکی از جنبه‌های مهم رشد انسان می‌دانند. این همان مهارتی است که به افراد در یافتن شغل و فعالیت‌های مورد علاقه خود و همچنین دوست‌یابی کمک می‌کند. در ادامه با این موضوع آشنا می‌شوید که راه‌های افزایش خودآگاهی در کودکان چیست.

۱. به فرزندتان صادقانه بازخورد دهید

این باور اشتباه که بازخورد انتقادی باعث آسیب به عزت نفس و اعتماد به نفس کودک می‌شود را کنار بگذارید. وقتی یک بازخورد سازنده باشد کودک متوجه می‌شود که انتقادات به او به کمک می‌کنند تا بهتر شوند. کودکانی که به دریافت بازخورد در مورد رفتار، اقدامات و عملکرد خود تشویق می‌شوند معمولا مسئولیت بیشتری را برای بهتر شدن به عهده می‌گیرند. پیشنهاد می‌کنیم در این مورد مقاله عزت نفس در کودکان را نیز مطالعه کنید.

۲. تفکر منفی را معکوس کنید

جملات مثبت به خوش‌بینی و خودباوری تبدیل می‌شوند. متاسفانه، مغز کودکان نسبت به پیام‌های منفی آگاه‌تر است. این افکار موجب ایجاد مشکلاتی در رشد سالم می‌شوند و به کودکان احساسی کاذب و منفی از خود می‌دهند. بنابراین، لازم است به فرزندتان کمک کنید که مثبت بیندیشد و این امر را از طریق گفتگوهای روزمره‌ای که با او دارید تشویق کنید.

افزایش خودآگاهی در کودکان

۳. معنایابی را تسهیل کنید

کودکان برای خودآگاهی به خودانعکاسی نیاز دارند. هرچه قدر در مورد خود تامل کنیم بیشتر می‌توانیم در تجربیاتمان معنا پیدا کنیم و از ماهیت بشریت یاد بگیریم. یکی از روش‌هایی که به پرورش آگاهی در کودکان و نوجوانان کمک می‌کند این است که کودکان را به گفتگوهای عمیق‌تر دعوت کنیم. وقتی والدین، فرزندانشان را در مورد معنای تجربیات و زندگی درگیر می‌کنند به آن‌ها کمک می‌کنند که در مورد خود کنجکاو شوند و نسبت به رشد تمایل بیشتری داشته باشند.

۴. ذهن‌آگاهی را تمرین کنید

تمرین ذهن‌آگاهی در خانواده از بسیاری جهات، مفید است. این تمرینات باعث افزایش خودآگاهی می‌شوند، به ما کمک می‌کنند با استرس‌ها مقابله کنیم، تمرکزمان بهبود پیدا می‌کند، توانایی همدلی ما افزایش می‌یابد و سیستم‌های عصبی مغزمان نیز تقویت می‌شود. وقتی والدین به فرزندان خود ذهن‌آگاهی را یاد می‌دهند به آن‌ها کمک می‌کنند که به جنگجویانی آگاه تبدیل شوند. بنابراین به فرزند خود یاد بدهید نفس عمیق بکشد، مشاهده کند، گوش کند و تصمیم بگیرد.

۵. در مورد شخصیت با فرزندتان صحبت کنید

کودکان زمانی از نقاط قوت و ضعف خود آگاه می‌شوند که بتوانند این موارد را در دیگران تشخیص دهند. ار کتاب‌ها و فیلم‌ها برای ایجاد مکالمات خانوادگی در مورد ویژگی‌هایی مانند آزاداندیشی، شجاعت، مهربانی، رهبری، بخشش، سپاسگزاری و مجموعه‌ای از ابعاد شخصیت انسان استفاده کنید.

پرورش خودآگاهی در کودکان

۶. رهبر فرزندتان باشید

والدین رهبر فرزندان خود هستند. برای اینکه رهبر مناسبی برای فرزندتان باشید بهترین و بالاترین ویژگی‌ها و خصوصیات را از درون فرزندتان بیرون بکشید. این امر به معنی تمرکز بیشتر بر اصلاح نقایص کودک و در عین حال حفظ اقتدار خود است. رهبری عالی به معنای تسهیل رشد شخصی دیگران است. رهبری کردن بر فرزندان به معنی هدایت آن‌ها بدون سعی در اعمال قدرت بر آن‌هاست. این امر با رشد مثبت کودکان همراه است.

۷. از ابهام استقبال کنید

سردرگمی و تشخیص عدم درک، بخشی مهم از رشد خودآگاهی است. در پایان روز از فرزندتان بپرسید: «امروز چی باعث شد سردرگم بشی یا برات مبهم بود؟» این سوال نه تنها موجب پردازش فراشناختی کودک می‌شود بلکه باعث می‌شود این فرهنگ در خانواده به وجود بیاید که ابهام بخشی از یادگیری است.

۸. مزایای شکست را ببینید

مطالعات نشان می‌دهند نحوه واکنش والدین نسبت به شکست فرزندانشان، ذهنیت بچه‌ها را در مورد هوش خود شکل می‌دهند. به عنوان مثال، وقتی والدین با مواجهه با نمره پایین فرزندشان در امتحان، مضطرب می‌شوند این پیام را به او انتقال می‌دهند که هوش ثابت است. والدینی که بر یادگیری از نمره پایین متمرکز هستند این پیام را می‌دهند که می‌توان هوش را بهبود بخشید. در واقع، این امر مربوط به ذهنیت رشد است.

افزایش خودآگاهی در کودکان

۹. تعصبات را به چالش بکشید

تعصبات معمولا مانع رشد سالم و خودآگاهی می‌شوند. والدینی که تعصبات را به چالش می‌کشند فرهنگ یادگیری عمیق را ایجاد می‌کنند. گفتگو درباره تعصبات و معضلات اخلاقی مربوط به سیاست، ثروت، نژادپرستی، فقر، عدالت، آزادی و غیره به اعضای خانواده کمک می‌کند که درمورد افکار خود فکر کنند.  بنابراین، لازم است در مورد تعصبات و نحوه تاثیر آن‌ها بر روی کودکان اطلاعات کسب کنید.

۱۰. قدردان لحظات سخت باشید

در حالی که والدین دوست دارند فرزندانشان را خوشحال نگه دارند اما زندگی پر از چالش‌های دشوار و آسیب‌زا است. والدینی که قدردان لحظات سخت زندگی هستند و به درد و رنج واکنش‌های هیجانی و افسرده‌ساز نشان نمی‌دهند به فرزندان خود کمک می‌کنند که در آینده به بزرگسالانی سالم و خودآگاه تبدیل شوند. کودکان می‌توانند از تجربیات آسیب‌زا گذر کنند. خانواده‌ها می‌توانند با سوگ و از دست دادن، معنای زندگی را پیدا کنند. شفا از درون شروع می‌شود.

در پایان

در این مقاله به این موضوع پرداخته شد که خودآگاهی به چه معناست، چرا خودآگاهی در کودکان مهم است و نقش والدین در این زمینه چیست. وقتی بچه‌ها از خودآگاهی برخوردارند می‌فهمند که چگونه دید آن‌ها از خودشان می‌تواند از دید دیگران نسبت به آن‌ها متفاوت باشد. این کودکان از نقاط قوت و ضعف خود آگاه‌اند و عزت نفس بیشتری نیز دارند. والدین نیز می‌توانند با پذیرش اشتباهات فرزند خود، پرورش ذهنیت رشد در او و انجام تمریناتی از قبیل ذهن‌آگاهی در خانواده، خودآگاهی فرزندان خود را بالا ببرند.

معرفی کتاب کلیدهای آموختن آداب اجتماعی به کودکان و نوجوانان

معرفی کتاب کلیدهای آموختن آداب اجتماعی به کودکان و نوجوانان

ممکن است کودک ده ساله خود را دیده باشید که بدون دعوت به خانه همسایه می‌رود و در نتیجه، نگران تربیت صحیح فرزندتان شده باشید. ممکن است در تلاش باشید آداب و رسوم اجتماعی مناسب در موقعیت‌های اجتماعی را به نوجوان خود یاد بدهید. در این شرایط، کتاب کلیدهای آموختن آداب اجتماعی به کودکان و نوجوانان می‌تواند در این زمینه برای شما مفید باشد. در ادامه به معرفی این کتاب با جزئیات بیشتری می‌پردازیم.

درباره کتاب کلیدهای آموختن آداب اجتماعی به کودکان و نوجوانان

پرفروش‌ترین کتاب شریل ابرلی، کتاب کلیدهای آموختن آداب اجتماعی به کودکان و نوجوانان است. در این کتاب، برای کودکان، توصیه‌ها و راهنمایی‌های ارزشمندی در مورد موقعیت‌های اجتماعی مطرح شده است. با استفاده از یک روال هر روزه، والدین و معلمان می‌توانند این مهارت‌ها را به تدریج و از طریق این کتاب به کودکان یاد بدهند. برای مثال کودکان یاد می‌گیرند که:

  • چه زمانی و کجا استفاده از موبایل اشکالی ندارد.
  • چگونه یادداشت تشکر بنویسند.
  • با قلدری آنلاین چگونه برخورد کنند.
  • در مهمانی‌ها، عروسی‌ها و مراسم مذهبی چگونه رفتار کنند.

در این کتاب، ۳۶۵ نحوه رفتار که کودکان باید آن‌ها را بدانند با استفاده از تمرینات نقش‌آفرینی، بازی‌ها و سایر فعالیت‌هایی که بزرگسالان می‌توانند با کودکان انجام دهند مطرح شده است. در این کتاب، نه تنها نحوه آموزش آداب اجتماعی توضیح داده شده است، بلکه نحوه ارائه آن‌ها در هر سنی نیز بیان شده است.

درباره نویسنده

شریل ابرلی نویسنده این کتاب، مدیر شرکتی به نام Distinctions است که او در این شرکت، سمینارهای آموزش رفتار را برای کودکان، بزرگسالان و تجار ارائه می‌کند. شریل ابرلی در حال حاضر، همراه با خانواده‌اش در شمال ویرجینیا زندگی می‌کند.

شریل ابرلی پس از اینکه عادات و زندگی افراد موفق را مشاهده کرد تصمیم گرفت در مورد آداب اجتماعی، سخنرانی کند و بنویسد. پس از آن کتاب کلیدهای آموختن آداب اجتماعی به کودکان و نوجوانان را نوشت که در حال حاضر، این کتاب به چندین زبان ترجمه شده است.

سرفصل‌های کتاب

کتاب کلیدهای آموختن آداب اجتماعی به کودکان و نوجوانان شامل ۲۱ سرفصل است که هرکدام از آن‌ها شامل بخش‌های مجزایی هستند. از سوی دیگر، مترجم کتاب برای تکمیل این کتاب، بخشی را با عنوان ضمیمه: مراسم عروسی و عزاداری در برخی از شهرهای ایران به آن افزوده است. در ادامه، سرفصل‌های کتاب مطرح شده‌اند.

  1. یک شروع بزرگ
  2. اوقاتی همراه خانواده
  3. همراهی با کودکان دیگر
  4. آداب معرفی کردن
  5. صحبت‌های تلفنی
  6. گفتار شما نشان‌دهنده شخصیت شماست
  7. زبان نوشتاری: نامه، یادداشت تشکر و پست الکترونیک
  8. آداب غذا خوردن آسان می‌شود
  9. از نوچ شدن پرهیز کنید
  10. فقط برای پسرها
  11. فقط برای دخترها
  12. دعوت کردن و دعوت شدن
  13. خارج از منزل، در شهر
  14. شرکت در مراسم و آئین‌های خاص
  15. مراسم تولد، عروسی و دیگر مهمانی‌های خاص
  16. تقدیم و دریافت
  17. تعطیلات
  18. مهمان خوب، میزبان خوب
  19. ورزشکار خوب
  20. توجه به اشخاص با ناتوانی‌های خاص
  21. آراستگی

بخش‌هایی از کتاب کلیدهای آموختن آداب اجتماعی به کودکان و نوجوانان

«بهتر است والدین کودک را تشویق کنند تا رفتار خود در خانه و تاثیر آن بر دیگر اعضای خانواده را بررسی کند. هدف آن است که کودک رفتار احترام‌آمیز نسبت به اعضای خانواده را یاد بگیرد. والدین نیز باید رفتاری احترام‌آمیز داشته باشند و از این نظر نمونه باشند. کودکان مقلدان خوبی هستند و از رفتار والدین پیروی می‌کنند اما لازم است هر دو طرف فداکاری کنند تا نتیجه مطلوب حاصل شود. پاداشی که والدین از تلاش خود دریافت می‌کنند، محیطی شاد و پرثمر است و رفتار خوب کودک در خانه، رفتار خوب او در مکان‌های دیگر را به دنبال دارد.» (صفحه ۵۸)

«قطع صحبت افراد باعث ناخرسندی و رنجش می‌شود. گاهی کودک با عذرخواهی مکرر مکالمه والدین با شخص دیگر را قطع می‌کند. عذرخواهی از آداب خوب است اما تکرار آن باعث قطع کردن گفت و گو می‌شود و ناخوشایند است. خوب است والدین به کودک توضیح دهند که با آرامش دقیقه‌ای صبر کند و آن‌ها به زودی به او توجه خواهند کرد.» (صفحه ۱۳۴)

«وقتی سالاد قسمتی از غذای اصلی و در بشقاب باشد، با چنگال غذای اصلی خورده می‌شود و اگر در بشقاب جداگانه باشد باید با چنگال سالاد خورده شود. در بعضی رستوران‌ها کارد سالاد نیز روی میز گذاشته می‌شود. کارد و چنگال سالاد از نوع غذاخوری آن‌ها کوچک‌تر هستند. اگر برگ‌های سبز سالاد بزرگ هستند، باید به وسیله کارد و چنگال کوچک شوند.  دیگر غذاهای داخل بشقاب، باید به مقدار هر لقمه بریده شود و کل غذای ریخته‌شده نباید یک‌جا قطعه قطعه شود. در حین خوردن، کارد بر لبه بشقاب گذاشته می‌شود.» (صفحه ۳۳۳)

همانطور که مطالعه کردید کتاب کلیدهای آموختن آداب اجتماعی به کودکان و نوجوانان می‌تواند برای همه والدین و فرزندانشان مفید باشد. والدین با استفاده از این کتاب می‌توانند اطمینان حاصل کنند که فرزندشان در موقعیت‌های اجتماعی به صورت مناسب رفتار می‌کند. بنابراین، خواندن این کتاب به همه والدین توصیه می‌شود.

تفکر واگرا در کودکان چیست و چگونه آن را پرورش دهیم؟

تفکر واگرا در کودکان چیست و چگونه آن را پرورش دهیم؟

تفکر واگرا در کودکان یک هدیه استئنایی است. ذهن باز آن‌ها مملو از احتمالات و استدلال‌های نامعمول، اصیل و نامتعارف است. با این حال، وقتی کودکان در یک سیستم آموزشی رشد می‌کنند که ذهن آن‌ها را به صورت تفکری متعارف تبدیل می‌کند، معمولا پتانسیل خلاقیت کودکان ناپدید می‌شود. اکثر ما می‌دانیم داشتن طرز تفکری متفاوت، جرات می‌خواهد. گالیله از جمله افرادی است که برای متفاوت فکر کردن هزینه‌ی زیادی پرداخت. او به دلیل ایدئولوژی خود مجبور شد سال‌ها آخر زندگی‌اش را در یک خانه در فلورانس زندانی شود.

کسانی که ذهن بازی دارند، از دنیا سرپیچی می‌کنند. اما آن‌ها به پیشرفت مردم نیز کمک می‌کنند. تفکر واگرا فرایندی است که در آن مفاهیم و افکار خلاقانه تقویت می‌شوند. این تفکر نه تنها به معنی پرورش فرایندهای تفکر منطقی و ساختاری است. بلکه موجب افزایش ظرفیت خلاقیت افراد نیز می‌شود. در ادامه با این موضوع بیشتر آشنا می‌شوید.

تفکر واگرا چیست؟

تفکر واگرا به این موضوع اشاره دارد که وقتی افکار تعمدا تحریک می‌شوند، به روشی خود به خودی و طبیعی رخ می‌دهند. به بیان ساده، این امر زمانی اتفاق می‌افتد که ما ایده‌ای داشته باشیم که با سایر افکار و تجارب قبلی نیز ارتباط برقرار کند. تفکر واگرا به وضوح و بدون تردید خود را از اندیشه خطی سنتی متمایز می‌کند. در حالی که تفکر سنتی پیشرفت منطقی و افکار متوالی را در اولویت قرار می‌دهد، تفکر واگرا به سیالیت و خودانگیختگی خلاقیت منجر می‌شود.

با این حال، تفکر واگرا فرایندهای فکری ساختاریافته  و منطقی را حذف یا جایگزین نمی‌کند. کاملا برعکس، این شکل‌های مختلف تفکر برای افزایش ظرفیت خلاقیت تا بالاترین حد ممکن، مکمل یکدیگر هستند. ایده‌هایی که از روی خودانگیختگی و از طریق تفکر واگرا ایجاد می‌شوند، از طریق ساختارهای اندیشه منطقی و خطی سازماندهی می‌شوند.

تفکر واگرا در کودکان چیست

هوش و تفکر واگرا در کودکان

مفهوم تفکر واگرا نشان می دهد که ما باید در تعاریف و تعصبات خود در مورد هوش تجدید نظر کنیم. در گذشته، بچه‌هایی که باهوش بودند در مدارس نمره بالایی می‌گرفتند یا آن‌ها خود را با استانداردهای بسیار سخت و همچنین تفکر منطقی، سازگار می‌کردند. با این وجود، متخصصانی که تفکر واگرا در کودکان را بررسی می‌کنند، مشاهده کردند که هوش، خود را به شکل‌های مختلفی نشان می‌دهد.

هر فردی، توانایی‌های خود را به صورتی بسیار منحصر به فرد بروز می‌دهد و آن‌ها را تقویت می‌کند. مسئله این است که ساختارهای خانواده یا نهادهای سنتی، جایی برای شکل‌های دیگر هوش قائل نیستند. این امر موجب می‌شود که کودکان به خوبی تحریک نشوند و احساس و درک خود را نادیده بگیرند. در نهایت، همه این مسائل منجر به تقویت نشدن تفکر واگرا و خلاقیت در کودکان می‌شود.

شخصیت و تفکر واگرا در کودکان

متخصصان بیان می‌کنند که خلاقیت لزوما به توانایی‌های فکری افراد و هوش آن‌ها وابسته نیست. تفکر واگرا و خلاقیت در واقع می‌تواند با برخی از ویژگی‌های شخصیتی کودکان ارتباط داشته باشد. برخی از این ویژگی‌ها عبارت‌اند از:

  • کنجکاوی
  • استمرار
  • علاقه به آزمایش کردن
  • ریسک‌پذیری
  • سنت‌گریزی
  • اراده زیاد برای غلبه کردن بر مسائل

همچنین، شادی و نگرش مثبت برای تقویت تفکر واگرا در کودکان، بسیار مهم است. کودکان محصول محیطی که در آن زندگی می‌کنند و شرایطی که در آن قرار دارند هستند. به عبارت دیگر، خانه‌ای که در آن روابط سالم وجود داشته باشد، موجب افزایش عزت نفس کودکان می‌شود. این امر به نوبه خود باعث تقویت تفکر واگرا و خلاقیت در کودکان می‌شود.

شخصیت و تفکر واگرا در کودکان

روش‌هایی برای پرورش تفکر واگرا در کودکان

والدین می‌توانند با استفاده از روش‌هایی، از تفکر واگرا در فرزندان خود حفاظت کنند و آن را پرورش دهند. در ادامه به روش‌هایی در این مورد اشاره شده است. مطالعه کتاب پرورش خلاقیت در کودکان و نوجوانان نیز می‌تواند برای شما مفید باشد.

۱. تشویق یادگیری همه‌جانبه در کودکان

کودکان برای یادگیری لازم است آزمایش کنند، احساس کنند، لمس کنند و هیجان‌زده شوند. این شکل از یادگیری به تقویت تفکر واگرا و خلاقیت در آن‌ها کمک می‌کند. پیشنهاد می‌کنیم در این مورد مقاله کارهای خلاقانه برای کودکان را نیز مطالعه کنید.

۲. انجام آزمایش‌ها به صورت گروهی و فردی

کودکان باید برخی از آزمایشات را همراه با گروهی از همسالان خود انجام دهند. با این حال، لازم است والدین، کار مستقل فرزندانشان را نیز تشویق کنند و فضایی را برای آن‌ها فراهم کنند تا کودکان در آن به صورت آزادانه، خلاقیت خود را بروز دهند.

۳. یادگیری وجود راه حل‌های مختلف برای مسائل

لازم است کودکان یاد بگیرند که برای هر موضوعی فقط یک جواب واحد وجود ندارد. تفکر واگرا راه حل‌های متعددی را برای یک مسله واحد ایجاد می‌کند. وقتی افکار و ایده‌های فرزندتان را نادیده بگیرید یا آن‌ها را نادرست یا اشتباه بدانید انگیزه متفاوت فکر کردن را در او کاهش می‌دهید یا حداقل باعث می‌شوید که کودک اعتماد به نفس ابراز افکارش را پیدا نکند.

۴. به رسمیت شناختن عاطفی کودک

برای تقویت تفکر واگرا در کودکان، لازم است که احساسات آن‌ها تایید شود. وقتی کودکان احساس می‌کنند که مورد پذیرش و احترام هستند اعتماد، به نفس لازم برای اکتشاف را پیدا می‌کنند. آگاهی آن‌ها از این موضوع که مورد سرزنش قرار نمی‌گیرند باعث می‌شود علایق، پاسخ‌ها و ایده‌های جدید و استدلالات اصیل را کسب کنند.

روش‌های پرورش تفکر واگرا در کودکان

تمریناتی برای تقویت تفکر واگرا در کودکان

متخصصان دریافته‌اند که تمرینات پرورش تفکر واگرا در کودکان، تمریناتی هستند که بی‌نهایت راه حل ممکن دارند. استفاده از این تمرین‌‌ها به افزایش عزت نفس و خلاقیت کودکان، کمک بسیار زیادی می‌کند. پیشنهاد می‌کنیم مقاله عزت نفس در کودکان را نیز مطالعه کنید. در ادامه به شش تمرین برای تقویت تفکر واگرا در کودکان اشاره شده است.

سکه در فنجان قهوه

سوال این تمرین به این شرح است: «من یک سکه در قهوه‌ام انداخته‌ام. فنجان پر است اما سکه خشک است. چرا؟»

جزیره‌ای در شعله‌های آتش

ما در یک جزیره با پوشش گیاهی سرسبز هستیم که توسط کوسه های گرسنه احاطه شده است. یک طرف جزیره در شعله‌های آتش قرار گرفته است و باد در پشت آن می‌وزد. چگونه از سوختن جلوگیری می‌کنیم؟

دو قطار، یک تونل

یک راه‌آهن وجود دارد که دارای دو ریل قطار است. بر روی ریل‌ها، یک تونل قرار دارد. اما این تونل آن‌قدر بزرگ نیست که بتواند همزمان دو قطار را در خود جای دهد. یک روز دو قطار و هر کدام از یک طرف وارد تونل می‌شوند. چطور ممکن است که آن‌ها با یکدیگر برخورد نکنند؟

طوطی

خانمی از یک فروشگاه حیوانات خانگی، یک طوطی خرید. فروشنده به او گفت که این طوطی هرچه را که می‌شنود تکرار می‌کند. زن از این موضوع خیلی خوشحال شد. اندکی بعد او به فروشگاه برگشت و این شکایت را داشت که طوطی اصلا حرف نزده است. با این حال، فروشنده به او دروغ نگفته بود. چرا طوطی صحبت نکرد؟

بطری بسته

ما یک بطری آبمیوه داریم که تا نیمه پر است و در آن نیز محکم بسته شده است. چگونه می‌توانیم بدون آبمیوه را بدون شکستن شیشه بطری یا باز کردن در آن، بخوریم؟

وقت حمام است

من می‌خواهم دوش بگیرم اما در حمام خودم نیستم. من در تلاش هستم تا بفهمم از چه طریقی می‌توانم شیر آب گرم و سرد را باز کنم. اگر بخواهم مطمئن باشم که قبل از شیر آب سرد، شیر آب گرم را باز می‌کنم چه کاری می‌توانم انجام دهم؟

تمرینات تقویت تفکر واگرا در کودکان

تفکر واگرا در کودکان، به آن‌ها کمک می‌کند تا خود را برای اتفاقات غیر قابل پیش‌بینی و سختی‌های دوران بزرگسالی آماده کنند. همچنین، این نوع تفکر موجب تقویت عزت نفس کودکان می‌شود و میل آن‌ها را برای اکتشاف و یافتن بینش‌های جدید برمی‌انگیزد. شما می‌توانید با انجام تمرینات مختلف که چند نمونه از آن‌ها در این مقاله مطرح شد به پرورش تفکر واگرا در فرزندتان کمک کنید.