نویسنده عاطفه اسدزاده

فروردین ۱۳, ۱۳۹۹

جلب توجه در کودکان: دلایل و بهترین راه های برخورد با آن

توسط | بهمن ۱۴, ۱۳۹۹ | روانشناسی

نیاز کودکان به توجه و تحسین کاملا طبیعی است. اما گاهی اوقات کودکان به شکل مداوم به دنبال جلب توجه هستند. کودک ممکن است برای جلب توجه از خود رفتارهای شیرین و کودکانه نشان دهد، مشکلات ساده را بیش از حد بزرگ کند یا حتی رفتارهای بد و زننده از خود نشان دهد. جلب توجه در کودکان می‌تواند زندگی روزمره‌ی والدین را مختل کند و روی روابط آن‌ها با فرزندشان تاثیر منفی بگذارد. در این مطلب قصد داریم این رفتار کودکان را بررسی کنیم و به این سوال پاسخ دهیم که «چگونه به جلب توجه در کودکان واکنش نشان دهیم؟»

فهرست مطالب:

  • علت جلب توجه در کودکان چیست؟
  • آیا برداشت ما از جلب توجه در کودکان اشتباه است؟
  • انواع توجه به کودک را بشناسید
  • با جلب توجه در کودکان چطور برخورد کنیم؟

علت جلب توجه در کودکان چیست؟

جلب توجه در کودکان - پدر و دو دخترش

قبل از اینکه به سراغ راهکارهای برخورد با جلب توجه در کودکان برویم، باید این پدیده را بهتر بشناسیم. چرا کودکان همیشه به دنبال جلب توجه بیشتر هستند؟ حتی در شرایطی که به عواقب منفی و ناراحت کردن والدین می‌انجامد؟

نیاز کودکان به توجه والدین، مثلِ نیاز گیاه به آب و خورشید است. کودکان به صورت غریزی به دنبال جلب توجه والدین هستند و والدین (مخصوصا مادران) به صورت غریزی به دنبال راهی برای رفع این نیاز می‌گردند. کودکِ در حال رشد، با آزمون و خطا یاد می‌گیرد چه‌چیزهایی توجه بزرگ‌ترها را جلب می‌کند و چه‌چیزهایی آنها را دور می‌کند.

بچه‌ها به ما وابسته‌اند و به همین خاطر هرکاری برای دریافت محبت و توجه ما می‌کنند. کودکان با آزمون و خطا یاد می‌گیرند که اگر رفتار خوبی نشان دهند، مهارت جدیدی یاد بگیرند یا خوشحال باشند، توجه بزرگترها را به خود جلب می‌کنند. وقتی بزرگترها به این تلاش‌های کودک واکنش خوبی نشان بدهند، کودک هم برای بهبود مهارت‌های اجتماعی و عملی و داشتن نقش مثبت در خانواده بیشتر تلاش می‌کند.

اما وقتی کودک به‌مدت طولانی واکنشی از بزرگسالان دریافت نکند، ناامید می‌شود. این نوع از بی‌توجهی ممکن است سلامت جسمانی و عاطفی کودک را تهدید ‌کند. کودکی که در ایجاد رابطه‌ی مثبت دچار کمبود است، برای به‌دست آوردن توجه بزرگترها از تاکتیک‌های منفی استفاده می‌کند. در دنیای کودکان، تنبیه و سرزنش خیلی بهتر از نادیده گرفته شدن است. به همین خاطر کودک، راهی برای جلب توجه پدر و مادر عصبانی و بدخلق پیدا می‌کند، تا فراموش نشود.

آیا برداشت ما از جلب توجه در کودکان اشتباه است؟

کودکان برای ابراز ترس‌شان از بی‌توجهی یا ابراز اشتیاق‌شان به ارتباط بیشتر، چه راهی بجز جلب توجه دارند؟ اصلا چرا جلب توجه از سوی کودکان رفتاری منفی تلقی می‌شود؟ آیا خود ما در کودکی به دنبال توجه و تحسین بزرگ‌ترها نبودیم؟ پس برای برخورد مناسب با مسئله جلب توجه در کودکان، باید ابتدا نگاه‌مان را تصحیح کنیم.

وقتی در ذهن‌مان برچسب «جلب توجه» را با برچسب «نیاز به رابطه» جایگزین کنیم، نحوه واکنش‌مان هم تغییر خواهد کرد. ما در روابط روزمره نیاز دیگران به خودمان را نادیده نمی‌گیریم، بلکه سعی می‌کنیم بیشتر کنارشان باشیم و صبورتر رفتار کنیم.

وقتی قبول کنیم کودکان به ‌جای توجه، رابطه می‌خواهند، درک و دلسوزی بیشتری نشان خواهیم داد. دلسوزی یکی از مهمترین عناصر در روابط انسانی است. از جمله‌ی وظایف پدر و مادر این است که به کودک علاقه نشان دهند و برای او ارزش قائل شوند. به این ترتیب کودک دیگر مجبور نیست برای ایجاد رابطه با والدین به سراغ جلب توجه برود.

بسیاری اوقات بزرگ‌ترها به جلب توجه کودکان واکنش منفی نشان می‌دهند. زیرا می‌خواهند که کودک این رفتار اشتباه را کنار بگذارد و هنجارهای اجتماعی را درک کند. در روانشناسی به این مفهوم «خودتنظیمی» (self-regulation) می‌گویند. یعنی کودک یاد بگیرد که در شرایط اجتماعی، رفتار درستی از خود نشان دهد.

تشویق به خودتنظیمی، یکی از مهم‌ترین نکات در تربیت کودکان است. چون موفقیت علمی و اجتماعی کودکان در گروی این است که با هنجارهای اجتماعی سازگار شوند. اما برخی والدین برای آموزش خودتنظیمی به کودکان از شیوه‌های تنبیهی استفاده می‌کنند. در نتیجه کودک فقط به دنبال راضی کردن والدین است و احساسات خودش را سرکوب می‌کند.

به‌عبارت دیگر، والدین برای آموزش خودتنظیمی به کودک، اغلب طوری رفتار می‌کنند که انگار می‌خواهند کودک برنامه‌هایشان را بهم نزند. یعنی غیرمستقیم به کودک می‌گویند که برای او زمان ندارند و باید به کارهای مهم‌تری برسند. اما خودتنظیمی به این معنا نیست که به کودکان بگوییم نباید به ما نیاز داشته باشند و باید کارهایشان را به‌تنهایی انجام بدهند. بلکه کودکان روابط اجتماعی را با ایجاد رابطه‌ی مثبت با والدین خود یاد می‌گیرند.

انواع توجه به کودک را بشناسید

اغوش پدر - توجه مثبت- جلب توجه در کودکان

برای اینکه بتوانید توجه مورد نیاز کودک را تامین کنید، باید نوع توجه به کودک در موقعیت‌های مختلف را مدیریت کنید. در نتیجه باید انواع توجه به کودک را بشناسید. توجه و تایید بزرگسالان یکی از بهترین جایزه‌ها برای کودکان است. پس باید آن را به درستی و به‌جای خودش خرج کنید. در رابطه بزرگسال و کودک، سه نوع توجه وجود دارد:

  • توجه مثبت
  • توجه منفی
  • عدم توجه

وقتی رفتار خوب کودک‌تان را تایید کنید، به آن‌ها «توجه مثبت» نشان داده‌اید. توجه مثبت به‌معنای توجه به کودک در حین انجام رفتار خوب و تاکید بر مثبت بودن آن رفتار است. توجه مثبت را می‌توانید در قالب جملات تشویقی، بغل کردن، گذاشتن پیام تشکر در کیف مدرسه یا هر شکل دیگری نشان دهید. توجه مثبت مشوق رفتارهای مثبت است.

وقتی به‎خاطر رفتار بد به کودک توجه می‌کنید، در اصل به او «توجه منفی» نشان داده‌اید. توجه منفی معمولا با ناراحتی والدین آغاز می‌شود و با تذکر ادامه می‌یابد. از دید کودک توجه منفی تنبیه نیست، بلکه نوعی پاداش است. توجه منفی نه تنها رفتار بد را تنبیه نمی‌کند، بلکه آن را افزایش می‌دهد. بگذارید این نوع توجه و تاثیراتش را با یک مثال روشن کنیم.

علی و سارا نیم ساعت است که با آرامش و در کنار هم کارتون تماشا می‌کنند و پدرشان هم مشغول کار است. ناگهان صدای دعوای بچه‌ها سر انتخاب کارتون بعدی بلند می‌شود. پدر وارد اتاق می‌شود، تلویزیون را خاموش می‌کند و با دعوا بچه‌ها را به اتاق‌شان می‌فرستد. این بچه‌ها برای نیم ساعت رفتار خوبی داشتند و از پدرشان هیچ توجه و تشویقی دریافت نکردند. اما به‌محض اینکه با هم به مشکل برخوردند، توجه پدر جلب شد. وقتی رفتار خوبی داشتند، پدر هیچ توجه مثبتی نشان نداد اما به‌محض مشاهده رفتار منفی، توجه منفی نشان داد.

توجه منفی به کودکان یاد می‌دهد چطور والدین را کنترل کنند و به خواسته‌شان برسند. یاد می‌دهد چطور مزاحم والدین بشوند و آن‌ها را به سمت خودشان بکشانند. توجه منفی بهترین ابزار برای تشویق بدخلقی، ناسازگاری و پرخاشگری در کودکان است. وقتی به رفتارهای مثبت کودک توجه نمی‌کنید و به‌محض مشاهده رفتار منفی به سراغش می‌روید، در واقع رفتار بد او را تشویق کرده‌اید.

اکثر والدین فکر می‌کنند که کودکان مقصر رفتار منفی و در نتیجه دریافت توجه منفی (تذکر و تنبیه) هستند. اما در واقع والدین این رفتار را تشویق می‌کنند. وقتی دریافت توجه منفی تنها راه جلب توجه برای کودکان است، به او یاد می‌دهید که رفتار منفی داشته باشد. فرزندتان هم بدرفتاری می‎کند تا توجه شما را جلب کند.

اگر از کودک انتظار دارید رفتار خوبی نشان دهد، باید تلاش کودک را هم ببینید. توجه مثبت یکی از بهترین راه‌های افزایش اعتماد به نفس در کودکان است. وقتی رفتار خوبی انجام داد، بلافاصله به آن توجه نشان بدهید. هر روز به دنبال رفتارهای مثبت کودک بگردید. چون هرچه بیشتر بگردید، رفتارهای مثبت بیشتری پیدا می‌کنید. هرکسی می‌تواند رفتار بد کودکان را ببیند. شما برعکس عمل کنید و رفتارهای مثبت که اغلب نادیده گرفته می‌شوند را پررنگ کنید.

مدت زمانی که با کودک صرف می‌کنید هم بسیار مهم است. فقط به گفتن «دوستت دارم» اکتفا نکنید. باید به این احساس، جامه عمل بپوشانید. هر روز حداقل ده دقیقه زمان به هر کدام از فرزندان‌تان اختصاص بدهید. امروزه در اکثر خانواده‌ها، هر دوی والدین شاغل هستند. اما فراموش نکنید شغل اول شما پدر یا مادر بودن است. پس وقتی از سر کار برمی‌گردید، نیم ساعت اول را به فرزندان‌تان اختصاص بدهید.

در نهایت به «عدم توجه» می‌رسیم. چون توجه برای کودکی که دنبال توجه است، نوعی پاداش محسوب می‌شود، عدم توجه بهترین تنبیه است. عدم توجه می‌تواند رفتارهای بد را تضعیف کند. وقتی کودک برای جلب توجه شما بدرفتاری می‌کند، باید رفتار بد را نادیده بگیرید. درخواست‌های نامناسب کودک برای رسیدن به توجه را نادیده بگیرید تا آن درخواست‌ها و در نتیجه رفتارهای منفی کمرنگ بشوند.

پذیرش این رویکرد تربیتی برای برخی از والدین دشوار است. آنها تصور می‌کنند همه رفتارهای بد کودک باید تنبیه بشود. این تصور غلط است. نادیده گرفتن، بهترین درمان برای جلب توجه در کودکان است. وقتی این نادیده گرفتن مداوم باشد، کودک یاد می‌گیرد رفتارهای بدش توجهی به دنبال نخواهد داشت. بدخلقی و بدرفتاری به مخاطب نیاز دارند و وقتی این مخاطب را از کودک بگیرید، خیلی زود می‌فهمد کارش بی‌فایده است. البته وظیفه‌ی دیگر شما راهنمایی کودک به مسیر درست است. راه‎های درست جلب توجه را به کودک یاد بدهید. مثلا اگر برای رسیدن به خواسته‌اش فریاد می‎زند، به او بگویید «فریادهات رو نمی‌شنوم و باید با من آروم حرف بزنی».

با جلب توجه در کودکان چطور برخورد کنیم؟

کتاب خواندن با فرزندان همزمان - جلب توجه در کودکان

کودکانی که جلب توجه می‌کنند، به دنبال رفع یکی از نیازهای اساسی خود هستند. وظیفه‌ی ما این است که به آنها یاد بدهیم چطور این نیاز را برطرف کنند.

اول باید از خودتان بپرسید: «آیا کودک از این رفتارش منظوری دارد؟» شاید می‌خواهد به شما یادآوری کند که به اندازه‌ی کافی برای او زمان نمی‌گذارید. طبیعی است که آنقدر درگیر کار و اداره زندگی بشوید که نتوانید زمان کافی با کودک صرف کنید. ممکن است خودتان با چالش‌ها و مشکلات جدی یا حتی مشکلات روحی و جسمی درگیر باشید. اما در هیچ شرایطی نباید کودک را فراموش کنید. بچه‌ها نیاز به صرف وقت با والدین، بازی کردن، محبت و احساس امنیت دارند.

اگر به اندازه‌ی کافی به کودکان توجه می‌کنید و او همچنان رفتار بد نشان می‌دهد، احتمالا هنوز ایجاد ارتباط مثبت را یاد نگرفته است. در این شرایط بهتر است به او کمک کنید تا رفتارش را اصلاح کند. به او یاد بدهید که از روش‌های درست نیازش برای تعامل با شما و محیط اطراف را برطرف کند. در ادامه راهکارهایی را پیشنهاد می‌دهیم که در مدیریت این رفتار به شما کمک می‌کنند.

۱. به رفتارهای مثبت توجه نشان دهید

از هر رفتار خوب کودک به عنوان فرصتی برای ابراز توجه استفاده کنید. دنبال فرصت برای تعریف از فرزندتان باشید و نیازش به توجه را با بازخوردهای مثبت برطرف کنید. به حداقل اکتفا نکنید و هرچقدر که می‌توانید برای فرزندتان وقت بگذارید.

۲. رفتارهای بد را نادیده بگیرید

زبان درازی کودکان - جلب توجه در کودکان

منظورمان نادیده گرفتن مشکل نیست. شما باید درخواست کودک برای توجه منفی را نادیده بگیرید. خیلی از رفتارهای بد کودک نباید نادیده گرفته بشوند و باید تنبیهی در پی داشته باشند. تصمیم درباره اینکه چه زمانی کودک را تنبیه کنید و چه زمانی رفتارش را نادیده بگیرید، ساده نیست و قانون مشخصی هم ندارد. اینکار نیاز به زمان و دقت دارد. وقتی کودک برای جلب توجه بدرفتاری می‌کند، ابتدا رفتارش را نادیده بگیرید. اگر یک یا دو دقیقه بعد هم به کارش ادامه داد، به او بگویید تا وقتی دست از کارش برندارد با او حرف نخواهید زد. یک تا دو دقیقه دیگر هم صبر کنید و اگر باز هم کارش را تکرار کرد، به او هشدار بدهید که تنبیه خواهد شد.

اگر در طول این فرایند عصبانی بشوید، نه تنبیه و نه نادیده گرفتن فایده‌ای نخواهد داشت. اگر مجبور شدید کودک را تنبیه کنید، این کار را بدون عصبانیت انجام بدهید. عصبانیت شما به‌معنای برنده شدن کودک است چون موفق شده توجه منفی دریافت کند.

۳. رفتارتان را عوض نکنید

رفتار شما در مقابل جلب توجه کودکان، همیشه باید یک شکل باشد. به این ترتیب کودک واکنش شما را می‌شناسد و دفعه بعد قبل از شروع بدرفتاری و بدخلقی، واکنش قطعی شما در ذهنش زنده می‌شود.

۴. این فرآیند را تکرار کنید

تکرار باعث می‌شود که کودک از مقاومت دست بکشد. هرچند بار که لازم باشد، این فرآیند را تکرار کنید. آنقدر تکرار کنید تا کودک بفهمد رویه‌تان عوض نخواهد شد و رفتارش نتیجه‎ای نخواهد داد. آنقدر تکرار کنید که عدم توجه به رفتارهای بد، به یک الگو در خانواده تبدیل شود.

نیاز به توجه دیگران امری طبیعی و یکی از نیازهای حیاتی انسان است. کودکان بیشتر از اعضای دیگر خانواده به توجه نیاز دارند و دریافت توجه مثبت در رشد ذهنی آن‌ها بسیار موثر است. پس قبل از آنکه کودک به جلب توجه روی بیاورد، به او توجه کنید. فراموش نکنید توجه مثبت اولین گام شما در مقابله با جلب توجه در کودکان است. پس همیشه رفتار مثبت را در اولویت قرار بدهید.

برچسب‌ها:

ارتباط با متخصصان

مقالات مرتبط

از ما با خبر باشید

عضویت در خبرنامه کارپازل

با عضویت در خبرنامه کارپازل از آخرین اخبار ما مطلع باشید.

کارپازل را دنبال کنید

ما را در شبکه‌های اجتماعی دنبال کنید.

این را به اشتراک بگذارید