نویسنده مینا معین

اسفند ۱۱, ۱۳۹۹

علل نوسانات خلقی در نوجوانان و راه‌های کمک به آن‌ها

توسط | اسفند ۱۱, ۱۳۹۹ | اصول تربیتی

نوجوانان باهوش، عجیب، ماجراجو و کنجکاو هستند. هرچند آن‌ها اغلب در جامعه مورد سرزنش و شماتت قرار می‌گیرند. جامعه تمایل دارد به جای تمرکز بر ویژگی‌های مثبت نوجوان‌ها بر طبیعت غیرقابل‌پیش‌بینی و بدخلق آن‌ها تمرکز کند. این منفی‌نگری می‌تواند به زندگی شما نفوذ کند و شما را از برقراری رابطه با فرزندتان بترساند. با این حال، اگر طبیعت نوجوان‌ها و نوسانات خلقی نوجوانان را بپذیرید و از ارتباط با آن‌ها نترسید این دوره سنی فرزندتان به دوره‌ای خوشایند برای شما تبدیل خواهد شد.

غیرمعمول نیست که نوجوان یک دقیقه بخندد و لحظه دیگر بی‌حوصله شود. در بیشتر اوقات، این تغییرات سریع و شدید خلقی، بخشی طبیعی از دوره بلوغ است. اما گاهی اوقات نوسانات خلقی در نوجوانان می‌تواند نشان‌دهنده مشکلات جدی‌تری باشد. در ادامه با این موضوع بیشتر آشنا می‌شوید که چه عللی باعث نوسانات خلقی در نوجوانان می‌شود، چگونه می‌توانید با این موضوع کنار بیایید و چه زمانی لازم است از متخصص کمک بگیرید.

فهرست مطالب

علل نوسانات خلقی در نوجوانان چیست؟

علت نوسانات خلقی در نوجوانان تا حد زیادی، زیست‌شناختی است و به تغییرات سریع مغزی و هورمونی آن‌ها برمی‌گردد. از سوی دیگر، هویت‌یابی و عوامل مربوط به سبک زندگی نیز در این مسئله نقش دارند. در ادامه با این دلایل بیشتر آشنا می‌شوید.

تغییرات سریع در مغز نوجوانان

اسکن‌های MRI نشان می‌دهند که مغز نوجوان پس از بلوغ به سرعت تغییر می‌کند. قشر پیش‌پیشانی مغز، قسمتی است که در آن رفتارهای پیچیده‌تر مثل تصمیم‌گیری‌های پیچیده، ابراز شخصیت و هدایت تعاملات اجتماعی فرد تنظیم می‌شود. این قسمت از مغز در نوجوانی کمی تغییر می‌کند. از سوی دیگر، ارتباطات بین سلول‌های مغزی پس از ثبات نسبی در دوران کودکی، دوباره با سرعت با بالا در نوجوانی ادامه پیدا می‌کنند.

همچنین، در نوجوانی، در مناطق خاصی از مغز به نام لوب پیشانی و لوب آهیانه‌ای، ماده سفید بیشتری تشکیل می‌شود. این مناطق مغز با فرآیندهای مختلفی از جمله استدلال، قضاوت و کنترل تکانه‌ها سروکار دارند. اگر تا به حال از رئیس خود عصبانی شده‌اید و توانسته‌اید خشم خود را فرو ببرید و آن را کنترل کنید، لازم است بدانید مغز نوجوان شما به او اجازه این کار را نمی‌دهد. برخی از نوسانات خلقی در نوجوانان به احتمال زیاد با رشد مغز آن‌ها ارتباط دارد. از آنجایی که این تغییرات مغزی باعث خودکنترلی ضعیف در نوجوانان می‌شوند، ممکن است باعث شوند که نوجوان نتواند قبل از بروز هیجان خود در مورد آن فکر کند یا آن را تنظیم کند.

نقش هورمون‌ها در نوسانات خلقی در نوجوانان

هورمون‌‌ها نقش بسیار مهمی در خلق‌و‌خو دارند. تصور می‌شود که هورمون‌های جنسی (استروژن و تستوسترون) بر روی مغز نوجوان تاثیر می‌گذارند و احتمالا منجر به مشکلات نوسانات خلقی در آن‌ها می‌شوند. هر زنی که سندرم پیش از قاعدگی قابل‌توجه را تجربه کرده باشد، می‌داند که هورمون‌ها چگونه می‌توانند موجب تغییرات خلقی شوند. از سوی دیگر، فقط این هورمون‌ها نیستند که با نوسانات خلقی در نوجوانان مرتبط‌اند. هورمونی که به طور معمول بزرگسالان را آرام می‌کند در واقع باعث ایجاد اضطراب در نوجوانان می‌شود. در موقعیت‌های استرس‌زا، THP (یا آلوپرگنانولون) در بدن ما ترشح می‌شود که این هورمون برای بزرگسالان، اثر آرامش‌بخش دارد اما THP در نوجوانان، نتیجه عکس دارد.

احتمالا متوجه شده‌اید که وقتی نوجوان شما مضطرب است، نوسانات خلقی‌اش بیشتر می‌شود. این امر اگرچه در مورد بزرگسالان نیز صادق است، اما نوجوانان در هنگام تجربه استرس، نسبت به بزرگسالان، بدقلقی و تحریک‌پذیری بیشتری را نشان می‌دهند. وقتی نوجوان به بزرگسالی نزدیک می‌شود این واکنش به هورمون THP تا حدود زیادی ناپدید می‌شود و احتمالا در مواقع پراسترس، نوجوان شما کمتر دچار نوسانات خلقی می‌شود.

علل نوسانات خلقی در نوجوانان

هویت‌یابی در نوجوانان

تلاش نوجوانان برای پیدا کردن هویت خود نیز می‌تواند در خلق‌وخوی آن‌ها موثر باشد. به دست آوردن استقلال و داشتن اعتقادات، باورها و اهداف جداگانه از والدین، برای نوجوانان امری سالم است. آن‌ها با شکل‌گیری این استقلال، احتمالا آشفتگی درونی را تجربه خواهند کرد که معمولا آن را به صورت رفتار نمایشی نشان می‌دهند. رشد سالم در نوجوانان باعث می‌شود که آن‌ها از خود بپرسند: «من کیستم؟» به همین دلیل است که آن‌ها ممکن است مراحل جالبی را پشت سر بگذارند. برای مثال، ممکن است یک نوجوان شش ماه سال فقط لباس سیاه بپوشد اما پس از آن، رنگارنگ‌ترین و براق‌ترین لباسی که دارد را بپوشد.

ایجاد استقلال در نوجوانان، باعث می‌شود که آن‌ها احساسات مختلفی را تجربه کنند. آن‌ها ممکن است در هنگام فکر کردن در مورد آینده، احساس غم، ترس و تنهایی را تجربه کنند اما در عین حال، نسبت به استقلال و آزادی‌ای که به دست می‌آورند احساس هیجان داشته باشند. این احساسات شدید می‌تواند منجر به نوسانات خلقی در نوجوانان شود. پیشنهاد می‌کنیم برای کسب اطلاعات بیشتری، مقاله نیازهای اساسی یک نوجوان را نیز مطالعه کنید.

سبک زندگی نوجوانان

سبک زندگی نیز می‌تواند نقش بسیار مهمی در نوسانات خلقی در نوجوانان داشته باشد. یکی از این عوامل، کیفیت خواب نوجوان است. زمان خواب فقط برای بچه‌های کوچک نیست. نوجوانان نیز به هشت تا نه ساعت خواب شبانه نیاز دارند. مطالعات نشان می‌دهند که کمبود خواب می‌تواند در افسردگی نوجوانان نقش داشته باشد. نوجوانانی که پس از نیمه‌شب به خواب می‌روند ۲۴ درصد بیشتر احتمال دارد که دچار افسردگی شوند و افکار خودکشی را تجربه کنند.

از سوی دیگر، لازم است به رژیم غذایی و تناسب اندام فرزندتان نیز توجه کنید. یک رژیم غذایی سالم می‌تواند تاثیر بسیار زیادی بر خلق‌وخوی نوجوان داشته باشد. مطالعات نشان می‌دهند نوجوانانی که صبحانه می‌خورند خلق و روحیه بهتری دارند و نسبت به افرادی که صبحانه نمی‌خورند هوشیارترند. از سوی دیگر، به این مسئله نیز توجه کنید که آیا نوجوان شما به اندازه کافی فعالیت بدنی دارد؟ ورزش در تقویت روحیه و کاهش استرس نقش به‌سزایی دارد زیرا باعث آزاد شدن مواد شیمیایی خوب بدن از جمله اندورفین می‌شود.

دلایل نوسانات خلقی در نوجوانان

چگونه با نوسانات خلقی در نوجوانان برخورد کنید؟

همانطور که مطرح شد در دوره نوجوانی، ممکن است احساسات فرزندتان شدیدتر و قوی‌تر شود و خلق‌وخوی او ممکن است بیشتر و سریع‌تر تغییر کند. این مسئله می‌تواند برقراری ارتباط با نوجوان و فرزندپروری در این دوره را بسیار دشوار کند. با این حال، راهکارهایی وجود دارد که با استفاده از آن‌ها می‌توانید نوسانات خلقی در نوجوانان را مدیریت کنید. در ادامه با این راهکارها آشنا می‌شوید.

در مورد رشد هیجانی نوجوانان مطالعه کنید و این اطلاعات را به فرزندتان نیز بیاموزید

شروع بلوغ بدین معنی است که نوجوان لازم است با تغییرات هورمونی بسیار زیادی کنار بیاید. بدن او از لحاظ جسمی در حال رشد است. اما مغز او از اواسط تا اواخر دهه بیست بالغ نیست. بنابراین، نوجوان علاوه بر اینکه نیاز دارد با تغییرات جسمی خود کنار بیاید، لازم است با تغییرات سریع عاطفی نیز مقابله کند. بنابراین، تعجبی ندارد که نوسانات خلقی در نوجوانان مشاهده شود. فرزندتان لازم است بداند که در نوجوانی تغییرات طبیعی‌ای در ذهن و بدنش اتفاق می‌افتند و این تغییرات غیرقابل پیش‌بینی هستند.

از سوی دیگر، نوجوان‌ها در جامعه اغلب به صورت ناعادلانه‌ای مورد تمسخر و تحقیر قرار می‌گیرند، اما این مسئله‌ای نادرست است. آن‌ها در حال پشت سر گذاشتن مرحله مهمی از زندگی خود هستند و بیشتر والدین نیز نمی‌دانند که فرزندان نوجوانشان در حال تجربه چه تحولاتی هستند. بنابراین، مهم است به نوجوان خود کمک کنید که درک کند این نوسانات و تغییرات خلقی تقصیر او نیست. در این صورت، او بهتر می‌تواند با تغییرات هیجانی خود کنار بیاید. مطالعه کتاب روانشناسی نوجوان نیز می‌تواند در این زمینه برای شما مفید باشد.

عقب‌نشینی کنید و اجازه دهید نوسانات خلقی تمام شود

عقب‌نشینی اغلب چالش‌برانگیزترین و دشوارترین کاری است که لازم است والدین انجام دهند. این غریزه ماست که می‌خواهیم به سرعت مسئله فرزندمان را حل کنیم و او را از احساس بدی که تجربه می‌کند نجات دهیم. با این حال، بهترین کار در برخورد با نوسانات خلقی در نوجوانان این است که عقب بایستید و اجازه دهید فرزندتان خودش مسائل را مدیریت کند. وقتی به فرزند خود فضا می‌دهید به او نشان می‌دهید که معتقدید او می‌تواند انتخاب‌های مناسبی داشته باشد و به قضاوت او اعتماد دارید. گاهی اوقات، نوجوانان تنها نیازی که دارند این است که کمی تنها باشند و بتوانند فکر کنند.

نحوه برخورد با نوسانات خلقی در نوجوانان

برای تقویت روحیه نوجوان، او را به خوردن غذاهای سالم تشویق کنید

گاهی اوقات، تغییرات در مغز نوجوان، تنها دلیل جسمی نوسانات خلقی او نیست. سلامت ضعیف روده نیز می‌تواند باعث بدخلقی در نوجوانان شود. به همین دلیل، انتخاب‌های غذایی سالم به فرزندتان کمک می‌کند که شادتر و سالم‌تر باشد. مغز انسان به سراسر بدن پیام می‌فرستد و محققات بر این باورند که روده نیز ممکن است پیام‌هایی را به مغز ارسال کند. مطالعات نشان می‌دهند که تعادل باکتری‌ها در میکروبیوم روده ممکن است بر احساسات و نحوه پردازش اطلاعات توسط مغز تاثیر بگذارد. به همین دلیل مهم است که به فرزندتان کمک کنید رژیم غذایی سالمی داشته باشد.

در ادامه به چند نکته در مورد تغذیه سالم که لازم است آن‌ها را به فرزندتان بیاموزید اشاره کرده‌ایم.

  • خوردن غذاهای کامل و اجتناب از مصرف غذاهای بسته‌بندی‌شده یا فراوری‌شده
  • افزایش مصرف میوه‌ها و سبزیجات تازه و همچنین مصرف میوه‌های یخ‌زده و فاقد مواد افزودنی قندی
  • مصرف کافی فیبر و غلات و حبوبات
  • مصرف غذاهای غنی از پروبیوتیک
  • مصرف مواد غذایی تخمیرشده مثل کفیر، کلم ترش یا کیمچی
  • مصرف متعادل غذاهای دریایی و مرغ‌های بدون چربی و همچنین کاهش مصرف گوشت قرمز در هفته
بهبود نوسانات خلقی در نوجوانان

آرام باشید و مثل سابق رفتار کنید

والدین جو و چگونگی فضای خانه را تعیین می‌کنند. اگر شما بدخلقی کنید یا وقتی می‌خواهید دیگران به حرفتان گوش دهند فریاد بزنید، حال و هوایی منفی را در بقیه اعضای خانواده ایجاد می‌کنید. اگر آرام و مراقب رفتار خود باشید می‌توانید فضای مثبتی را در خانه ایجاد کنید و بقیه اعضای خانواده نیز از شما پیروی خواهند کرد. هنگامی که فرزندتان نوسانات خلقی را تجربه می‌کند، شما با آرامش داشتن و مهربان و صبور بودن می‌توانید به او مهارت‌های کنار آمدن با تغییرات خلقی را بیاموزید.

وقتی فرزند نوجوانتان، به‌هم می‌ریزد بهترین روش دفاعی شما، حفظ آرامش است. اما اگر شما نیز سخت‌گیری و بدخلقی کنید، فرزندتان لجبازی خواهد کرد. بنابراین، هر زمان که فرزندتان به‌هم ریخت می‌توانید به خود بگویید: «این هم خواهد گذشت.» با این روش، شما به جای اینکه عصبانیت خود را نشان دهید به خودتان جملات مثبتی می‌گویید و در نتیجه، از طوفان به راحتی خواهید گذشت. اگر بتوانید آرامش خود را حفظ کنید و به یاد داشته باشید که این نوسانات خلقی به زودی از بین می‌رود می‌توانید فضای مثبت و آرامی را در خانه ایجاد کنید. پیشنهاد می‌کنیم در این مورد مقاله دلایل پرخاشگری در نوجوانان را نیز مطالعه کنید.

در کنار نوجوانتان باشید

یکی از بهترین هدایایی که می‌توانید به فرزندتان بدهید این است که در لحظه و در کنار او حضور داشته باشید. اغلب، به نظر می‌رسد که نوجوانان تمایلی به صحبت با ما در مورد روزی که داشته‌اند ندارند. آن‌ها ممکن است در مقابل سوالات ما غر بزنند یا آن‌ها را نادیده بگیرند. با این حال، وقتی در کنار فرزندتان حضور داشته باشید او متوجه می‌شود که می‌تواند برای دریافت حمایت، بر روی شما حساب کند. خیلی خوب خواهد بود اگر نوجوانان وقتی به خانه می‌آیند با ما صحبت کنند اما این مسئله کمتر اتفاق می‌افتد.

برای اینکه فرزند نوجوان خود را به حرف زدن تشویق کنید، وقتی او در کنار شما می‌نشیند گوشی خود را کنار بگذارید و با او تماس چشمی برقرار کنید. به سمت او بروید، او را در آغوش بگیرید و از او بپرسید قبل از خوردن شام، آیا به چیزی نیاز دارد یا خیر. قبل از اینکه فرزندتان به مدرسه می‌رود اطمینان حاصل کنید که به او روز خوش می‌گویید و همچنین به او یادآوری کنید که بعد از مدرسه او را می‌بینید. وقتی مرتبا در کنار فرزندتان حضور داشته باشید او درنهایت، متوجه می‌شود که می‌تواند بر روی شما حساب کند.

مقابله با نوسانات خلقی در نوجوانان

چه زمانی، نوسانات خلقی در نوجوانان نگران‌کننده است؟

اگر کج‌خلقی نوجوانتان زیاد دوام نیاورد احتمالا نوسانات خلقی او مسئله‌ای طبیعی است. بنابراین، اگر فرزندتان شب بدی را سپری کند و تحریک‌پذیر باشد اما در بیشتر روزهای هفته خوش خلق‌باشد ممکن است این حالت بد در او موقتی باشد. با این حال، در برخی مواقع، نوسانات خلقی در نوجوانان می‌تواند نشانه‌ای از مشکلات جدی‌تر در آن‌ها باشد. اگر فرزند شما به دلیل نوسانات خلقی شدید، نتواند دوستانش را حفظ کند یا نتواند یک روز مدرسه را بدون فریاد زدن بر سر دیگران، پشت سر بگذارد، ممکن است احتمال مشکلات روانشناختی وجود داشته باشد.

افسردگی، اختلال دوقطبی و مشکلات اضطرابی، برخی از مشکلات روانشناختی هستند که معمولا در دوره بلوغ بروز پیدا می‌کنند. افسردگی و سایر اختلالات روانشناسی، علائم دیگری غیر از آزاردهنده بودن و بدخلقی دارند. به عنوان مثال، افسردگی نوجوان می‌تواند با کاهش وزن یا افزایش وزن، اختلالات خواب، کناره‌گیری از دوستان و خانواده یا صحبت در مورد خودکشی همراه باشد. این مشکلات در بسیاری از موارد قابل‌درمان هستند. بنابراین، مهم است که در صورت جدی بودن مسئله از روانشناس کمک بگیرید و در مورد نگرانی‌های خود با او صحبت کنید.

چه زمانی نوسانات خلقی در نوجوانان نگران‌کننده است

درنهایت، همانطور که مطرح شد نوسانات خلقی در نوجوانان اغلب مربوط به مسائل زیست‌شناختی است. اما استقلال‌طلبی نوجوانان و سبک زندگی آن‌ها نیز در این مسئله نقش دارند. اگرچه کنار آمدن با بدخلقی‌های نوجوان می‌تواند دشوار باشد اما شما با مهربان بودن و درک فرزندتان می‌توانید به او در آرام شدن کمک کنید. همچنین، اگر احساس می‌کنید نوسانات خلقی فرزندتان بیش از اندازه است یا به عملکرد او آسیب می‌رساند ضروری است در این مورد با یک روانشناس مشورت کنید.

سوالات پرتکرار

علت نوسانات خلقی در فرزند نوجوان من چیست؟

نوسانات خلقی در نوجوانی، مسئله‌ای طبیعی است که علت آن به تغییرات سریع مغز، نقش هورمون‌ها، هویت‌یابی نوجوان و سبک زندگی او برمی‌گردد.

چگونه با نوسانات خلقی در فرزند نوجوانم برخورد کنم؟

مهم است که در مورد رشد هیجانی نوجوانان مطالعه کنید و از سوی دیگر، در هنگام مشاهده نوسانات خلقی در فرزندتان به او فضا دهید تا آرام شود. همچنین تشویق نوجوان به سبک زندگی سالم و حضور داشتن در کنار او اهمیت زیادی در این زمینه دارد.

چه زمانی نوسانات خلقی در نوجوان نگران‌کننده است؟

اگر این نوسانات خلقی دائمی باشد و به عملکرد فرزندتان آسیب برساند این مسئله می‌تواند نگران‌کننده باشد. همچنین لازم است مراقب نشانه‌های افسردگی در نوجوان خود باشید.

نکات کلیدی

  • مهم است به نوجوان خود کمک کنید که درک کند این نوسانات و تغییرات خلقی تقصیر او نیست.
  • بهترین کار در برخورد با نوسانات خلقی در نوجوانان این است که عقب بایستید و اجازه دهید فرزندتان خودش مسائل را مدیریت کند.
  • هنگامی که فرزندتان نوسانات خلقی را تجربه می‌کند شما با آرامش داشت و مهربان و صبور بودن می‌توانید به او مهارت‌های کنار آمدن با تغییرات خلقی را بیاموزید.
  • وقتی مرتبا در کنار فرزندتان حضور داشته باشید او درنهایت، متوجه می‌شود که می‌تواند بر روی شما حساب کند.
  • اگر فرزند شما به دلیل نوسانات خلقی شدید، نتواند دوستانش را حفظ کند یا نتواند یک روز مدرسه را بدون فریاد زدن بر سر دیگران، پشت سر بگذارد ممکن است احتمال مشکلات روانشناختی وجود داشته باشد.

اگر شما هم نظر یا تجربه‌ای در زمینه نوسانات خلقی در نوجوانان و نحوه برخورد با این مسئله دارید، آن را با ما و خوانندگان کارپازل به اشتراک بگذارید.

برچسب‌ها:

ارتباط با متخصصان

مقالات مرتبط

از ما با خبر باشید

عضویت در خبرنامه کارپازل

با عضویت در خبرنامه کارپازل از آخرین اخبار ما مطلع باشید.

کارپازل را دنبال کنید

ما را در شبکه‌های اجتماعی دنبال کنید.

این را به اشتراک بگذارید