نویسنده مینا معین

خرداد ۳۱, ۱۴۰۰

استرس در کودکان چه علائم و عللی دارد و چگونه می‌توان آن را مدیریت کرد؟

توسط | خرداد ۳۰, ۱۴۰۰ | اصول تربیتی, روانشناسی

استرس در کودکان چیست و چه علائمی دارد؟

همه انسان‌ها گاهی اوقات در زندگی، استرس را تجربه می‌کنند. استرس مکانیزمی است که توسط بدن برای کنترل و سازگاری با شرایط چالش‌برانگیز ایجاد می‌شود. در حالی که مقادیر کمی استرس می‌تواند مفید باشد، استرس منفی بیش‌ازحد می‌تواند در طولانی‌مدت باعث آسیب روانشناختی در کودکان شود. بنابراین، کاهش استرس در کودکان، اهمیت بسیار زیادی دارد.

علائم استرس در کودکان معمولا به شکل تغییرات جسمی و رفتاری بروز پیدا می‌کند و کودکان بسته به سن، ویژگی‌های فردی و مهارت‌های مقابله‌ای، واکنش‌های متفاوتی نسبت به استرس نشان می‌دهند. برای شما به‌عنوان والدین مهم است که نشانه‌ها و علل استرس را در فرزندتان تشخیص دهید و درنتیجه بتوانید به او در مقابله با این مسئله کمک کنید. در ادامه با موضوع استرس در کودکان بیشتر آشنا می‌شوید.

فهرست مطالب

استرس در کودکان چیست و چه انواعی دارد؟

استرس در کودکان می‌تواند درنتیجه هر تغییری در محیط اتفاق بیفتد زیرا در این شرایط، کودکان لازم است خود را با تغییرات وفق دهند و متناسب با آن تغییر کنند. استرس می‌تواند درنتیجه تغییرات مثبت مثل شروع یک فعالیت جدید ایجاد شود اما معمولا در اثر تغییرات منفی مثل بیماری یا مرگ یکی از اعضای خانواده رخ می‌دهد. مطالعات نشان می‌دهند که طی دهه‌های گذشته میزان استرس در کودکان در حال افزایش است. دلیل اصلی این مسئله تاکید بیش‌ازاندازه بر موفقیت و رقابت میان کودکان است که باعث شده عدم موفقیت به یک تابو تبدیل شود. استرس در کودکان به دو نوع اصلی تقسیم می‌شود.

استرس خوب

استرس یا فشار خوب ضروری است زیرا به کودکان کمک می‌کند موانع را برطرف کنند و از پس آن‌ها بربیایند. برای مثال، وقتی شما یا مربی فرزندتان او را تشویق می‌کنید که سخت‌تر تلاش کند، کودک استرس کمی را تجربه می‌کند و این امر باعث می‌شود که تلاش خود را افزایش دهد.

استرس بد

استرس طاقت‌فرسا می‌تواند توانایی کودک برای کنار آمدن با شرایط را کاهش بدهد. حوادث جدی مانند خشونت جسمی و عاطفی، بیماری و غفلت والدین از عواملی هستند که می‌توانند به کودکان آسیب جبران‌ناپذیری وارد کنند. این مسئله همچنین می‌تواند منجر به مسائلی از قبیل مشکلات در رشد ذهنی، افزایش فشارخون، بی‌خوابی، کابوس دیدن، بی‌حالی و افسردگی در کودک شود.

استرس در کودکان چیست و چه انواعی دارد؟

علائم استرس در کودکان چیست؟

کودکان ممکن است متوجه استرس خود نشوند و اغلب پختگی لازم را برای توضیح مسائلی که باعث استرس آن‌ها شده است ندارند. این امر باعث می‌شود که انواع مختلفی از علائم جسمی و رفتاری را نشان دهند و برای شما تشخیص علت این علائم سخت باشد. در ادامه با نشانه‌های استرس در کودکان بیشتر آشنا می‌شوید.

علائم رفتاری یا هیجانی استرس در کودکان

استرس می‌تواند باعث شود بچه‌ها طوری رفتار کنند که برای شما گیج‌کننده و ناامیدکننده باشد اما مهم است بدانید که ممکن است دلیل این مسائل رفتاری یا هیجانی، استرس باشد. برخی از علائم رفتاری یا هیجانی استرس در کودکان عبارت است از:

  • تغییرات رفتاری مانند نوسانات خلقی، پرخاشگری یا چسبیدن به والدین
  • عادات عصبی مانند ناخن جویدن
  • مشکل در تمرکز
  • ترس، مانند ترس از تاریکی، تنها ماندن یا غریبه‌ها
  • مشکلات تحصیلی
  • احتکار موارد به‌ظاهر بی‌اهمیت
  • امتناع از رفتن به مدرسه
  • کناره‌گیری از اعضای خانواده یا دوستان

علائم جسمی استرس در کودکان

استرس در کودکان می‌تواند به‌شکل شکایت‌های جسمانی نیز بروز پیدا کند. برخی از این علائم عبارت‌اند از:

  • شب‌ادراری
  • معده‌درد یا سردرد
  • کاهش یا افزایش اشتها
  • مشکلات خواب یا کابوس دیدن

برای اینکه تشخیص بدهید این علائم مربوط به استرس هستند یا خیر، مهم است بررسی کنید که آیا علائم جسمی بعد از برخی فعالیت‌های خاص بروز پیدا می‌کنند یا نه. همچنین بررسی کنید که آیا با این نشانه‌ها، علائم جسمی دیگری مثل بثورات، اسهال، تب و غیره وجود دارد یا نه. اگر وجود دارد ممکن است علائم جسمی کودک ناشی از یک مشکل پزشکی باشد.

علائم استرس در کودکان

علل رایج استرس در کودکان چیست؟

منشا اضطراب و استرس در کودکان ممکن است مسائل بیرونی مثل مشکل در مدرسه، تغییر در خانواده یا اختلاف با یک دوست باشد. استرس می‌تواند از احساسات و فشارهای درونی نیز ناشی شود. برای مثال ممکن است کودک نگران عملکرد خود در مدرسه یا با دوستانش باشد. برخی از دلایل عمده استرس در کودکان در ادامه مطرح شده است.

فشار تحصیلی

بسیاری از کودکان از اینکه می‌خواهند در مدرسه عملکرد خوبی داشته باشند دچار استرس و اضطراب می‌شوند. فشار تحصیلی به‌خصوص در کودکانی که از اشتباه کردن می‌ترسند یا فکر می‌کنند در برخی زمینه‌ها مهارت ندارند رایج است.

تغییرات بزرگ در خانواده

تغییرات عمده زندگی مانند طلاق، مرگ یکی از اعضای خانواده، مهاجرت یا به دنیا آمدن یک خواهر یا برادر می‌تواند احساس امنیت فرزندتان را متزلزل کند و منجر به استرس و اضطراب او شود. به دنیا آمدن یک خواهر یا برادر در خانواده می‌تواند باعث احساس حسادت در کودک شود. از سوی دیگر، مرگ یکی از اعضای خانواده باعث می‌شود کودک غم و اندوه شدیدی را تجربه کند و دچار ترس از مرگ شود.

قلدری

قلدری برای بسیاری از کودکان یک مسئله جدی است. قلدری می‌تواند نامحسوس یا واضح باشد و منجر به آسیب جسمی به کودک شود. کودکانی که توسط افراد قلدر مورد آزار و اذیت قرار می‌گیرند معمولا به‌خاطر این مسئله دچار احساس شرم می‌شوند و سعی می‌کنند آن را از معلم یا والدین خود پنهان کنند. پیشنهاد می‌کنیم در این زمینه مقاله قلدری در مدرسه را نیز مطالعه کنید.

علل رایج استرس در کودکان

وقایع فاجعه‌بار در اخبار

مشاهده اخبار مربوط به فجایع ازجمله بلایای طبیعی، تروریسم و خشونت می‌تواند برای کودکان ناراحت‌کننده باشد. وقتی کودکان این اخبار را می‌بینند یا می‌شنوند ممکن است نگران این مسئله شوند که این اتفاقات برای خودشان یا عزیزانشان بیفتد.

بی‌ثباتی والدین

مشکلات مالی و نگرانی‌های شغلی، آشفتگی در خانواده و تحریک‌پذیری والدین می‌تواند منجر به احساس ناتوانی کودکان شود. در این شرایط، بچه‌ها دوست دارند به رفع مشکلات کمک کنند اما امکانات لازم برای این کار را ندارند.

کسب محبوبیت

برای دانش‌آموزان سال‌های اول ابتدایی، اضطراب جدایی یکی از مشکلات شایع است. پیشنهاد می‌کنیم در این زمینه مقاله اضطراب جدایی در کودکان را نیز مطالعه کنید. هرچه کودکان بزرگتر می‌شوند بیشتر می‌خواهند با کودکان دیگر جور شوند و مورد پسند دیگران واقع شوند. فشار برای محبوب بودن می‌تواند آزاردهنده و موجب استرس در کودکان شود.

برنامه‌های بیش‌ازاندازه

دویدن دائم از یک برنامه به برنامه دیگر می‌تواند استرس زیادی برای کودکان ایجاد کند. این درحالی است که آن‌ها هرچند وقت یک‌بار نیاز به استراحت دارند.

فیلم‌ها یا کتاب‌های ترسناک

داستان‌های خیالی نیز می‌توانند موجب استرس در کودکان شوند. کودکان معمولا تحت تاثیر صحنه‌های ترسناک، خشن یا ناراحت‌کننده فیلم‌ها یا کتاب‌ها قرار می‌گیرند.

دلایل استرس در کودکان

استرس در کودکان چه تاثیراتی بر روی آن‌ها می‌گذارد؟

هرچه کودک کوچکتر باشد تاثیرات منفی استرس بر او بیشتر است. استرس در کودکان می‌تواند پیامدهای بسیار زیان‌باری برای آن‌ها داشته باشد. به همین دلیل مهم است که به آن‌ها در مواجهه با این مسئله کمک کنید. در ادامه با برخی از تاثیرات منفی استرس بر کودکان آشنا می‌شوید.

  • اختلال در رشد ذهنی طبیعی کودک
  • آسیب به عملکرد کودک
  • مشکلات در سال‌های بعدی زندگی ازجمله اختلالات خوردن، اضطراب، پارانویا و افسردگی
  • آسیب‌پذیری سیستم ایمنی بدن نسبت به بیماری‌ها به دلیل ترشح بیش‌ازاندازه هورمون استرس
تاثیرات استرس در کودکان

چگونه می‌توان به کاهش استرس در کودکان کمک کرد؟

روش‌های سالمی وجود دارد که کودکان می‌توانند با استفاده از آن‌ها با استرس خود کنار بیایند. آن‌ها در این زمینه تنها به کمی کمک و راهنمایی از طرف شما نیاز دارند. می‌توانید با استفاده از روش‌های زیر به فرزندتان در مقابله با استرس کمک کنید. مطالعه کتاب کمک به بچه‌ها در مقابله با استرس نیز می‌تواند برای شما مفید باشد.

برنامه‌ریزی بیش‌ازحد را متوقف کنید

یکی از مهم‌ترین عوامل استرس در کودکان، برنامه‌ریزی بیش‌ازحد برای آن‌هاست. بااین‌حال، امروزه این انتظار از کودکان وجود دارد که در مدرسه توجه کامل داشته باشند، بعد از مدرسه، فعالیت‌های فوق برنامه انجام دهند، به خانه بیایند، تکالیفشان را انجام دهند، بخوابند و دوباره روز بعد همین کارها را انجام دهند. پس اوقات فراغت آن‌ها چه زمانی است؟ بچه‌ها برای تجدید انرژی خود نیاز به استراحت دارند و مغز و بدن آن‌ها باید آرامش را تجربه کند، حتی اگر خودشان متوجه این موضوع نشوند. بنابراین، مهم است بدانید که چه زمانی برنامه‌های فرزندتان بیش‌ازحد شده است. به برنامه هفتگی فرزندتان نگاه کنید و مطمئن شوید اوقات فراغت او کافیست.

برای خواب کودک اولویت قائل شوید

خواب برای همه مسائل از کاهش استرس گرفته تا تقویت روحیه و بهبود عملکرد کودکان در مدرسه موثر است. اگر فرزندتان به اندازه کافی نمی‌خوابد این مسئله یک نشانه هشداردهنده در مورد این موضوع است که برنامه‌های او بیش‌ازاندازه شلوغ است. در این شرایط، کاهش برنامه‌ها به بهبود خواب و در نتیجه کاهش استرس در کودکان کمک می‌کند. همچنین، مهم است که محیط خواب مناسبی را برای فرزندتان فراهم کنید و برای مثال، تلویزیون و سایر وسایل الکترونیکی را از اتاق او خارج کنید.

به کودک بیاموزید که به بدن خود گوش دهد

به کودکتان یاد بدهید با بدن خود و فیزیولوژی استرس آشنا شود. به‌عنوان مثال با فرزندتان در ماشین بنشینید و گاز و ترمز را فشار دهید و به دور موتور گوش کنید. سپس برای او توضیح دهید که: «بدن ما دور برمی‌داره و دور برمی‌داره و بعد فرسوده میشه و میگه بسه.» کودک را تشویق کنید که به بدن خود گوش دهد. اگرچه احساس ناراحتی معده در روز اول مدرسه طبیعی است اما ترک کلاس به دلیل ناراحتی معده یا دائما با سردرد بیدار شدن نشان‌دهنده استرس خیلی زیاد در کودک است.

کاهش استرس در کودکان

برای بازی با کودک وقت بگذارید

با فرزندتان بازی‌هایی بدون هدف و بدون آموزش و رقابت انجام دهید. بچه‌های کوچکتر این کار را به‌طور طبیعی انجام می‌دهند اما بچه‌های بزرگتر ممکن است فراموش کنند که چگونه ساده بازی کنند. همچنین، بازی را با فعالیت بدنی ترکیب کنید زیرا به سلامتی فرزندتان کمک می‌کند. برخی ایده‌ها در این زمینه عبارت‌اند از: دچرخه‌سواری، پیاده‌روی و کشتی.

استرس خودتان را مدیریت کنید

استرس واقعا مسری است و وقتی والدین به آن دچار می‌شوند بچه‌ها هم استرس را تجربه می‌کنند. بنابراین، مهم است که روش‌های مقابله با استرس را یاد بگیرید و آن‌ها را به فرزندتان نیز بیاموزید. لازم است کودکان، آرامش شما را ببینند.

صبح‌ها فضای خانه را آرامش‌بخش‌تر کنید

فضای نامنظم خانه یکی دیگر از عوامل استرس در کودکان است و این مسئله به‌خصوص در ساعات صبح مشهود است. بنابراین، مهم است که به فرزندتان کمک کنید صبح‌ها آرامش بیشتری داشته باشد. برای این کار، به کودک یاد بدهید وسایل مدرسه‌اش را از شب پیش آماده کند، صبح‌ها زودتر از خواب بیدار شود، صبحانه شیرین به کودک ندهید و همچنین به او یاد بدهید که برای کارهای لازم، چک‌لیست تهیه کند.

فرزندتان را برای مقابله با اشتباهات آماده کنید

در بسیاری از موارد، عامل استرس در کودکان، ترس از اشتباه کردن است. در این شرایط، مهم است به فرزند خود یادآوری کنید که قرار نیست همیشه بداند چگونه کارها را انجام دهد و همچنین قرار نیست همیشه بداند کار درست چیست. اگرچه مهارت تصمیم‌گیری یکی از مهم‌ترین مهارت‌های زندگی است اما آنچه اهمیت بیشتری نسبت به این مهارت دارد آگاهی از نحوه ترمیم، پس از تصمیم‌گیری بد است. به فرزندتان کمک کنید که بعد از انجام یک تصمیم اشتباه، چه مراحلی را باید انجام دهد و برای مثال، چگونه اشتباهاش را رفع یا جبران کند.

مدیریت استرس در کودکان

چه زمانی لازم است کمک تخصصی بگیرید

در بسیاری از موارد، فرزندپروری مناسب و خوب می‌تواند استرس در کودکان را کاهش دهد اما گاهی اوقات عوامل استرس‌زا خیلی بزرگ هستند و نمی‌توان آن را در مدرسه یا خانه درمان کرد. بنابراین، اگر علائم زیر را در فرزندتان مشاهده می‌کنید لازم است در مورد آن با روانشناس صحبت کنید.

  • گوشه‌گیری، افسردگی و نارضایتی
  • انفجارهای هیجانی بسیار شدید مانند ترس یا خشم شدید
  • عملکرد نامناسب کودک در مدرسه یا امتناع از تعامل با دیگران

درنهایت، امروزه استرس و اضطراب یکی از مشکل بسیار شایع در کودکان است که معمولا بچه‌ها و به‌خصوص بچه‌های کوچکتر قادر به توضیح احساسات خود و علت آن نیستند. بنابراین، مهم است که از علائم و علل استرس در کودکان آگاه باشید تا بتوانید به‌موقع به فرزندتان کمک کنید. استرس می‌تواند پیامدهای نامطلوبی برای کودکان داشته باشد و سلامت روان و جسم آن‌ها را تحت تاثیر قرار دهد.

سوالات پرتکرار

استرس در کودکان چه علائمی دارد؟

علائم استرس در بچه‌ها به دو دسته رفتاری- هیجانی و جسمی تقسیم می‌شود که از جمله آن‌ها می‌توان به موارد عادات عصبی، پرخاشگری، گوشه‌گیری، سردرد و دل‌درد اشاره کرد.

چه عللی باعث استرس در کودکان می‌شود؟

دلایل زیادی برای استرس در بچه‌ها وجود دارد که برخی از آن‌ها رایج‌تر هستند، ازجمله: قلدری، تغییرات بزرگ در خانواده، فشار تحصیلی و بی‌ثباتی والدین

چگونه می‌توانم به کاهش استرس کودکم کمک کنم؟

برنامه‌ریزی بیش‌ازحد برای کودک را متوقف کنید، برای بازی با او وقت بگذارید، به خواب کودک توجه کنید و از سوی دیگر، به کودک کمک کنید که علائم بدنی خود را بشناسد.

نکات کلیدی

  • به برنامه هفتگی فرزندتان نگاه کنید و مطمئن شوید اوقات فراغت او کافیست.
  • محیط خواب مناسبی را برای فرزندتان فراهم کنید و برای مثال، تلویزیون و سایر وسایل الکترونیکی را از اتاق او خارج کنید.
  • با فرزندتان بازی‌هایی بدون هدف و بدون آموزش و رقابت انجام دهید.
  • روش‌های مقابله با استرس را یاد بگیرید و آن‌ها را به فرزندتان نیز بیاموزید.
  • مهم است به فرزند خود یادآوری کنید که قرار نیست همیشه بداند چگونه کارها را انجام دهد و همچنین قرار نیست همیشه بداند کار درست چیست.

اگر شما هم نظر یا تجربه‌ای در زمینه استرس در کودکان و نحوه مدیریت آن دارید، آن را با ما و خوانندگان کارپازل به اشتراک بگذارید.

برچسب‌ها:

۰ دیدگاه

یک دیدگاه بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

ارتباط با متخصصان

مقالات مرتبط

از ما با خبر باشید

عضویت در خبرنامه کارپازل

با عضویت در خبرنامه کارپازل از آخرین اخبار ما مطلع باشید.

کارپازل را دنبال کنید

ما را در شبکه‌های اجتماعی دنبال کنید.

این را به اشتراک بگذارید