نویسنده مینا معین

شهریور ۰۳, ۱۳۹۹

همدلی در کودکان چیست؟ چگونه آن را آموزش دهیم؟

توسط | بهمن ۵, ۱۳۹۹ | مهارت های ارتباطی

اگر می‌خواهید فرزندان شادی داشته باشید،  باید به او کمک کنید که با دیگران روابطی قوی و پایدار ایجاد کند. اما چه چیزی  به کودکان کمک می‌کند که چه در همین سنین و چه در بزرگسالی روابطی سالم با دیگران داشته باشند؟

یکی از مهم‌ترین مهارت‌ها برای رسیدن به روابط مثبت و پایدار با دیگران، مهارت همدلی است.همدلی، بیش از هر چیز دیگری به ما کمک می‌کند تا با دیگران ارتباط برقرار کنیم  و به افراد واکنش مناسب نشان دهیم. در سال‌های اول زندگی، کودکان به طور طبیعی خودمحور هستند و تمایل دارند بیشتر خود و نیازهای خود را در نظر بگیرند. اما شکل‌گیری مهارت همدلی در کودکان یک مهارت مهم رشدی است که در زندگی به آن‌ها کمک‌های بسیاری می‌کند. در ادامه به همدلی، اهمیت آن در زندگی کودکان و نحوه آموزش آن به کودکان می‌پردازیم.

همدلی چیست؟

همدلی یکی از ابعاد هوش هیجانی است و به معنای توانایی درک عاطفی آنچه دیگران احساس می‌کنند و همچنین توانایی تصور کردن خود به جای دیگران است. همدلی اساسا به این معنی است که فرد، خود را به جای دیگری گذاشته و بتواند آنچه او احساس می‌کند را احساس کند. وقتی فردی می‌بیند دیگری رنج می‌بیند ممکن است بتواند خود را در جایگاه او تصور کند و نسبت به آنچه در درون دیگری می‌گذرد همدلی داشته باشد.

هر انسانی می‌تواند احساسات و هیجانات خود را به سادگی درک کند. اما درک کردن احساسات و هیجانات دیگران کمی دشوارتر است. توانایی همدلی به افراد اجازه می‌دهد  که خود را جای دیگران بگذارند و احساسات آن‌ها را بهتر درک کنند.

چرا همدلی در زندگی کودکان مهم است؟

درک اینکه دیگران چه احساسی دارند، چگونه اعمالشان بر دیگران تاثیر می‌گذارد و اینکه چرا ممکن است فردی در یک زمان احساسات خاصی را تجربه کند، یک مهارت ارزشمند برای کودکان است. کمک به کودک در پرورش همدلی بسیار مفید است زیرا:

  • به او کمک می‌کند احساس امنیت کند و روابط قوی‌تری با همسالان و معلمان خود ایجاد کند.
  • تحمل و پذیرش دیگران را تقویت می‌کند.
  • سلامت روانی را ارتقا می‌بخشد
  • باعث هماهنگی اجتماعی می‌شود و احتمال قلدری را کاهش می‌دهد

از سوی دیگر، فواید تقویت همدلی در فرزندان، تا بزرگسالی آن‌ها ادامه دارد. مزایای همدلی در سنین بزرگسالی عبارت‌اند از:

  • موفقیت‌های شخصی و حرفه‌ای بزرگ‌تر
  • رسیدن به سطوح بالاتری از خوشبختی
  • توانایی درک بهتر دیگران از جمله مشتری‌ها و همکاران
  • موفقیت‌های بیشتر در سمت‌های مدیریتی
  • داشتن روابط رضایت‌بخش‌تر و حل بهتر تعارض‌ها
  • استرس کمتر

به طور خلاصه، پرورش مهارت همدلی در کودکان، یک عنصر اساسی در توانایی تنظیم هیجانی آن‌ها است.  بنابراین برای توانایی سازگاری آن‌ها با دنیای در حال تغییر و رسیدن به موفقیت در همه ابعاد زندگی، اهمیت بسیار زیادی دارد.

ارتباط همدلی در کودکان و موفقیت آن‌ها

آموزش همدلی به کودکان

برخی از افراد به اشتباه بر این باورند که همدلی در کودکان یک استعداد است و چیزی است که ما با آن به دنیا آمده‌ایم. اما همدلی مهارتی است که می‌توان آن را یاد گرفت. در ادامه به برخی روش‌های پرورش همدلی در کودکان می‌پردازیم.

۱. برای فرزندتان در همدلی الگو باشید

اولین و مهم‌ترین روش برای آموزش هر مهارتی به کودکان، این است که خود شما در این زمینه الگو باشید. بنابراین، اگر می‌خواهید فرزندتان مهارت همدلی را یاد بگیرد، سعی کنید خودتان بهترین الگو برای همدلی باشید. با نشان دادن همدلی و درک سایرین، به فرزندان نشان دهید که او هم باید از خود همدلی نشان دهد. پس از خودتان بپرسید که آیا به اندازه کافی با دیگران همدلی می‌کنید؟ برای مثال، آیا می‌توانید برخورد مناسبی با همکار عصبانی خود داشته باشید یا می‌توانید همسر خسته خود را در هنگام آمدن به خانه از سر کار درک کنید؟

اگرچه ما سعی می‌کنیم فرزندان خود را از مسائل منفی محافظت کنیم، اما آن‌ها شدیدا حساس هستند و مسائل اطراف خود را به خوبی درک می‌کنند. بنابراین، بهترین راه برای آموزش همدلی به فرزندان این است که والدین دیگران را درک کنند و نسبت به آن‌ها همدلی نشان دهند.

مثلا دوستتان پیش شما می‌آید و به خاطر بیماری فرزندش بسیار غمگین و نگران است. کودک شما نیز شاهد این موقعیت است و به واکنش شما دقت می‌کند. در این هنگام علاوه بر اینکه می‌توانید به تسلی خاطر دوستتان کمک کنید، می‌توانید همدلی را به فرزندتان آموزش دهید. به حرف‌های دوست خود با دقت گوش کنید، او را در آغوش بگیرید و با صحبت‌هایتان به او نشان دهید که احساسات او را درک می‌کنید. برای مثال بگویید: «مریض شدن بچه، خیلی ناراحت‌کننده است. حتماً الان خیلی نگران حالش هستی».

۲. احساسات را به فرزند خود آموزش دهید

نه‌تنها برای اینکه کودک، احساسات خود را تشخیص دهد، بلکه برای اینکه بتواند احساسات دیگران را نیز درک کند، لازم است احساسات و واژگان مربوط به آن‌ها را به کودک خود آموزش دهید. احساسات می‌توانند بزرگ و ترسناک باشند. اما وقتی می‌دانیم چه احساسی داریم و می‌توانیم آن را نام‌گذاری کنیم، ترس ما کمتر می‌شود و درک بهتری هم از احساسات سایرین پیدا می‌کنیم.

بنابراین، برای آموزش همدلی به کودک، در ابتدا لازم است نام هیجانات را به او یاد بدهید. درست همان‌طور که اسم شکل‌ها و رنگ‌ها را یاد می‌دهیم و اول با موارد ساده‌تر شروع می‌کنیم و به سمت موارد پیچیده‌تر می‌رویم. در مورد آموزش هیجانات نیز لازم است همین اتفاق بیفتد. کودکان می‌توانند حتی قبل از اینکه بتوانند حرف بزنند احساسات اصلی مثل غم، شادی، ترس و عصبانیت را یاد بگیرند و بعد هرچقدر بزرگ‌تر می‌شوند با احساسات پیچیده آشنا شوند.

برای آموزش احساسات به کودک می‌توانید کتاب‌هایی مثل احساس‌های خرگوشی، احساسات ما، چه احساسی دارم و احساسات مبهم: کودکان و تشخیص هیجان‌های مختلف را برای کودک خود تهیه کنید و به او کمک کنید که آن‌ها را مطالعه کند و از آن‌ها یاد بگیرد.

آموزش احساسات برای افزایش همدلی در کودکان

۳. از فرزند خود بپرسید چه احساسی دارد

همدلی به صورت ذاتی در کودکان وجود دارد. حتی یک کودک نوپا وقتی به‌هم‌ریختگی عاطفیِ دیگران را می‌بیند، ابراز همدلی می‌کند و ممکن است سعی کند آن فرد را آرام کند. این در حالی است که کودکان خردسال ذاتا خودمحور هستند و بیشتر نیازها و خواسته‌های خود را می‌بینند.

بنابراین، وقتی یک کودک خردسال، خواهر یا برادر خود را می‌زند یا اسباب‌بازی کودکی دیگر را به زور می‌گیرد، والدین باید برای او توضیح دهند که این رفتارش چگونه می‌تواند از نظر جسمی و عاطفی به دیگری، آسیب برساند. برای مثال می‌توانید به فرزند خود بگویید: «اگر کسی اسباب‌بازی تو رو برداره چه احساسی پیدا می‌کنی؟”، “اگر کسی تو رو بزنه چه احساسی پیدا می‌کنی؟».

مثلا در یک مهمانی هستید و متوجه می‌شوید فرزندتان با یکی دیگر از کودکان دعوا کرده و اسباب‌بازی او را به‌زور از او گرفته است. اسباب‌بازی را به کودکی که صاحب آن است برگردانید و از فرزند خود بپرسید: «اگر کسی اسباب‌بازیه تو رو ازت بگیره چه احساسی پیدا می‌کنی؟» و وقتی کودک به آن جواب داد از او بپرسید«حالا وقتی اسباب‌بازی دوستت رو به‌زور ازش گرفتی، فکر می‌کنی دوستت چه احساسی پیدا کرد؟». در این صورت، کودک یاد می‌گیرد خود را جای دیگران بگذارد و تاثیر رفتار خود بر دیگران را متوجه شود.

۴. فرزندتان را تشویق کنید که کتاب‌هایی با شخصیت‌های پیچیده بخواند

مطالعات نشان داده‌اند خواندن داستان‌های ادبی، باعث افزایش مهارت همدلی در کودکان می‌شود. به این دلیل که در داستان‌ها به پیچیدگی‌های روانشناختی شخصیت‌ها توجه بسیاری می‌شود و با توجه به اینکه شخصیت‌ها، داستان را هدایت می‌کنند، ما به عنوان خواننده، از نظر احساسی درگیر خواسته‌ها و انگیزه‌های آن‌ها می‌شویم و در نتیجه به مرور، توانایی همدلی در ما افزایش پیدا می‌کند.

همچنین، برای آموزش همدلی به کودکان، می‌توانید در مورد داستان‌هایی که در تلویزیون و در کتاب‌ها با آن‌ها مواجه می‌شوید با فرزندتان صحبت کنید. برای مثال در مورد فردی که دیگران را ناراحت کرده یا مانند قلدرها عمل می‌کند یا فردی که به دیگران کمک کند و باعث می‌شود آن‌ها احساس بهتری پیدا کنند با فرزندتان صحبت کنید و با یکدیگر، در مورد انواع مختلف رفتار و تاثیرات آن‌ها حرف بزنید.

مثلا در حال خواندن کتابی با یکدیگر هستید و یکی از شخصیت‌های کتاب، عروسک موردعلاقه‌اش را گم می‌کند. می‌توانید در این لحظه از فرزندتان بپرسید: «به نظر تو این بچه وقتی عروسکش رو که خیلی دوستش داشت گم کرد چه احساسی بهش دست داد؟» با این کار کودک، خودش را جای شخصیت کتاب می‌گذارد و می‌تواند احساس او را درک کند.

کتاب خواندن برای افزایش همدلی در کودکان

۵. محیطی امن و دوست‌داشتنی برای فرزندتان فراهم کنید

مطالعات نشان می‌دهند کودکانی که در خانواده مورد آزار قرار می‌گیرند، معمولا از احساسات دیگران سوء برداشت می‌کنند و آن‌ها را به عنوان خشم درک می‌کنند. این مسئله می‌تواند عواقب منفی بسیار زیادی برای کودکان داشته باشد. از جمله اینکه مهارت همدلی در آن‌ها کاهش می‌یابد. زیرا آن‌ها توانایی تشخیص صحیح هیجانات را ندارند و نمی‌توانند احساسات را به درستی درک کنند.

از سوی دیگر، برای اینکه کودک بتواند با شخصی دیگر همدلی داشته باشد، در ابتدا باید نیازهای هیجانی خودش برآورده شده باشد. او قبل از اینکه برای فردی دیگر حمایت عاطفی فراهم کند، باید بتواند بر روی والدین و مراقبینش برای دریافت حمایت عاطفی حساب کند.

مثالا کودک را در روز بارها در آغوش بگیرید و به او بگویید که چقدر دوستش دارید و این دوست داشتن همیشگی است و هیچ‌چیز نمی‌تواند این احساس را در شما کم کند. توجه داشته باشید که برای بغل کردن فرزندتان، به میزانی آن را انجام دهید که فرزندتان دوست داشته باشد.

در نهایت، لازم به ذکر است که توانایی دیدن مسائل از دیدگاه شخصی دیگر و همدلی با احساسات دیگران، نقش مهمی در زندگی اجتماعی افراد دارد. همدلی به ما این امکان را می‌دهد که دیگران را درک کنیم و بتوانیم رنج دیگران را تسکین دهیم. این امر نشان‌دهنده اهمیت بسیار زیاد آموزش همدلی به کودکان است. فراموش نکنید که کودکان به سرعت از این مهارت برخوردار نمی‌شوند بلکه برای افزایش این توانایی در کودکان، لازم است صبر و استمرار زیادی داشته باشید.

برچسب‌ها:

ارتباط با متخصصان

مقالات مرتبط

از ما با خبر باشید

عضویت در خبرنامه کارپازل

با عضویت در خبرنامه کارپازل از آخرین اخبار ما مطلع باشید.

کارپازل را دنبال کنید

ما را در شبکه‌های اجتماعی دنبال کنید.

این را به اشتراک بگذارید